LOGO VNBET
KINH MA-HA BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT
QUYỂN 12
Phẩm 42: KHEN NGỢI THANH TỊNH
 
Bấy giờ, Xá-lợi-phất bạch Phật rằng:
–Bạch Đức Thế Tôn! Thanh tịnh này rất sâu xa?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Vì các pháp nào thanh tịnh nên thanh tịnh này rất sâu xa?
Phật bảo:
–Vì sắc thanh tịnh nên thanh tịnh này rất sâu xa. Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh, vì bốn Niệm xứ thanh tịnh, cho đến vì mười tám pháp Bất cộng thanh tịnh, vì Bồ-tát thanh tịnh, vì Phật thanh tịnh, vì Nhất thiết trí và Nhất thiết chủng trí thanh tịnh cho nên sự thanh tịnh này rất sâu xa.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này rất sáng?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Vì pháp nào thanh tịnh nên sự thanh tịnh này rất sáng?
Phật bảo:
–Vì Bát-nhã ba-la-mật cho đến Bố thí ba-la-mật thanh tịnh nên sự thanh tịnh này rất sáng. Vì bốn Niệm xứ cho đến Nhất thiết chủng trí thanh tịnh nên sự thanh tịnh này rất sáng.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này chẳng nối nhau?

* Trang 298 *
device

Đức Phật nói:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Vì các pháp nào chẳng tương tục nên sự thanh tịnh này chẳng nối nhau?
Phật bảo:
–Vì sắc chẳng đi, chẳng nối nhau nên sự thanh tịnh này chẳng nối nhau, cho đến Nhất thiết chủng trí chẳng đi, chẳng nối nhau nên sự thanh tịnh này chẳng nối nhau.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này vô cấu?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì các pháp nào vô cấu nên sự thanh tịnh này vô cấu?
Đức Phật nói:
–Vì sắc tánh thường thanh tịnh nên sự thanh tịnh này vô cấu, cho đến vì Nhất thiết chủng trí tánh thường thanh tịnh nên sự thanh tịnh này vô cấu.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này vô đắc, vô trước?
Đức Phật nói:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Vì các pháp nào vô đắc, vô trước nên sự thanh tịnh này vô đắc, vô trước?
Phật bảo:
–Vì sắc vô đắc, vô trước cho đến vì Nhất thiết chủng trí vô đắc, vô trước nên sự thanh tịnh này vô đắc, vô trước.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này không sinh?
Phật bảo:

* Trang 299 *
device

–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì các pháp nào không sinh nên sự thanh tịnh này không sinh?
Phật bảo:
–Vì sắc không sinh, cho đến vì Nhất thiết chủng trí không sinh nên sự thanh tịnh này không sinh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Dục?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Dục?
Phật bảo:
–Tánh cõi Dục không thật có nên sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Dục.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Sắc?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Vì sao sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Sắc?
Phật bảo:
–Tánh cõi Sắc không thật có nên sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Sắc.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Vô sắc?
Phật dạy:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.

* Trang 300 *
device

Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Vô sắc?
Phật dạy:
–Tánh của cõi Vô sắc không thật có nên sự thanh tịnh này chẳng sinh trong cõi Vô sắc.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Sự thanh tịnh này vô tri?
Phật nói:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao sự thanh tịnh này vô tri?
Phật bảo:
–Vì các pháp sâu kín sự thanh tịnh này vô tri.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì sắc vô tri nên sự thanh tịnh này thanh tịnh?
Phật nói:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao sắc vô tri nên sự thanh tịnh này thanh tịnh?
Phật dạy:
–Vì tự tánh của sắc rỗng không nên sắc vô tri mà sự thanh tịnh này thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Thọ, tưởng, hành, thức vô tri nên sự thanh tịnh này thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao thọ, tưởng, hành, thức vô tri nên sự thanh tịnh này thanh tịnh?
Phật đáp:

* Trang 301 *
device

–Vì thọ, tưởng, hành, thức tự tánh rỗng không nên thọ, tưởng, hành, thức vô tri, sự mà thanh tịnh này thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Tất cả pháp thanh tịnh nên sự thanh tịnh này thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao tất cả pháp thanh tịnh nên sự thanh tịnh này thanh tịnh?
Phật dạy:
–Vì tất cả pháp không thật có nên tất cả pháp thanh tịnh mà sự thanh tịnh này thanh tịnh.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này đối với Nhất thiết trí không làm thêm, không làm bớt?
Phật nói:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì sao đối với Nhất thiết trí, Bát-nhã ba-la-mật này không làm thêm, không làm bớt?
Phật dạy:
–Vì pháp thường trụ, nên đối với Nhất thiết trí, Bát-nhã ba-la-mật này không làm thêm, không làm bớt.
Xá-lợi-phất thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh này đối với các pháp không chỗ thọ nhận?
Phật nói:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Xá-lợi-phất hỏi:
–Vì sao Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh đối với các pháp không có thọ nhận?
Phật dạy:

* Trang 302 *
device

–Vì pháp tánh bất động nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh này không có thọ nhận đối với các pháp.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì ngã thanh tịnh nên sắc thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Tu-bồ-đề hỏi:
–Vì sao ngã thanh tịnh nên sắc thanh tịnh rốt ráo thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì ngã không thật có nên sắc không thật có mà rốt ráo thanh tịnh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì ngã thanh tịnh nên thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh.
Tu-bồ-đề hỏi:
–Vì sao ngã thanh tịnh nên thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh rốt ráo thanh tịnh?
Phật dạy:
–Vì ngã không thật có nên thọ, tưởng, hành, thức không thật có mà rốt ráo thanh tịnh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì ngã thanh tịnh nên sáu pháp Ba-la-mật, bốn Niệm xứ cho đến mười tám pháp Bất cộng thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh. Vì sao? Vì ngã không thật có nên sáu pháp Ba-la-mật cho đến mười tám pháp Bất cộng không thật có mà rốt ráo thanh tịnh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì ngã thanh tịnh nên quả Tu-đà-hoàn cho đến Phật đạo thanh tịnh?

* Trang 303 *
device

Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh. Vì sao? Vì tự tướng không.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Ngã thanh tịnh nên Nhất thiết trí thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh. Vì sao? Vì vô tướng vô niệm.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Do hai thanh tịnh nên vô đắc, vô trước là thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh. Vì sao? Vì vô cấu, vô tịnh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Vì ngã vô biên nên sắc, thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh. Vì sao? Vì rốt ráo không và vô thỉ không.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Nếu Đại Bồ-tát biết được như vậy thì gọi là Bát-nhã ba-la-mật của Đại Bồ-tát?
Phật bảo:
–Vì rốt ráo thanh tịnh. Vì sao? Vì biết hạt giống đạo.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, do năng lực phương tiện nên  nghĩ rằng sắc chẳng biết sắc, thọ, tưởng, hành, thức chẳng biết thọ, tưởng, hành, thức; pháp quá khứ chẳng biết pháp quá khứ; pháp vị lai chẳng biết pháp vị lai; pháp hiện tại chẳng biết pháp hiện tại.
Phật dạy:
–Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, do năng lực phương tiện nên chẳng  nghĩ ta bố thí cho người, cũng chẳng  nghĩ rằng: “Ta

* Trang 304 *
device

trì giới, trì giới như vậy, ta nhẫn nhục, nhẫn nhục như vậy, ta tinh tấn, tinh tấn như vậy, ta nhập thiền, nhập thiền như vậy, ta tu trí tuệ, tu trí tuệ như vậy, ta được phước đức, được phước đức như vậy.”
Đại Bồ-tát này cũng chẳng  nghĩ rằng: “Tôi sẽ bước lên bậc Bồ-tát, ta sẽ thanh tịnh cõi Phật, thành tựu chúng sinh, ta sẽ được Nhất thiết chủng trí.”
Này Tu-bồ-đề! Đại Bồ-tát này thực hành Bát-nhã ba-la-mật, do năng lực phương tiện nên không có các nhớ tưởng phân biệt, vì nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, đệ nhất  Nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, rốt ráo không, vô thỉ không, tán không, tánh không, các pháp không, tự tướng không.
Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, do năng lực phương tiện nên được vô ngại.
Trời Đế Thích hỏi Tu-bồ-đề:
–Thế nào là thiện nam cầu đạo Bồ-tát bị pháp chướng ngại?
Tu-bồ-đề nói:
–Này Kiều-thi-ca! Có các thiện nam, thiện nữ tìm đạo Bồ-tát mà chấp lấy tâm tướng. Đó là chấp lấy tướng Bố thí ba-la-mật, chấp lấy tướng Trì giới ba-la-mật cho đến tướng Bát-nhã ba-la-mật, chấp lấy tướng nội không cho đến tướng vô pháp hữu pháp không, chấp lấy tướng bốn Niệm xứ cho đến tướng tám Thánh đạo, chấp lấy tướng mười Lực cho đến tướng mười tám pháp Bất cộng, chấp lấy tướng chư Phật, chấp lấy tướng thiện căn mà chư Phật gieo trồng. Đem tướng do chấp lấy tất cả phước đức hòa hợp đó hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đó là pháp chướng ngại của thiện nam, thiện nữ cầu đạo Bồ-tát.
Dụng pháp trên đây thì chẳng thể thực hành vô ngại đối với Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì tướng sắc, tướng thọ, tưởng, hành, thức chẳng thể hồi hướng, cho đến tướng của Nhất thiết chủng trí chẳng thể hồi hướng.
Này Kiều-thi-ca! Nếu giáo hóa cho người đến được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, Đại Bồ-tát phải giáo hóa bằng thật tướng của tất cả pháp.
Nếu thiện nam, thiện nữ cầu đạo Bồ-tát, lúc thực hành Bố thí

* Trang 305 *
device

ba-la-mật, chẳng nên phân biệt rằng ta bố thí, ta trì giới, ta nhẫn nhục, ta tinh tấn, ta nhập định, ta tu trí tuệ, chẳng nên phân biệt rằng ta tu nội không đến ta tu vô pháp hữu pháp không, ta tu bốn Niệm xứ cho đến mười tám pháp Bất cộng cho đến Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Nếu giáo hóa bằng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác như vậy, thì tự mình không sai lầm cũng như sự nói pháp của Đức Phật, làm cho thiện nam, thiện nữ xa lìa tất cả pháp chướng ngại.
Phật khen Tu-bồ-đề:
–Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông nói về các pháp chướng ngại của các Bồ-tát.
Nay ông lại lắng nghe tướng chướng ngại vi tế.
Có thiện nam, thiện nữ nào phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác chấp tướng để nhớ  nghĩ chư Phật.
Này Tu-bồ-đề! Các tướng có thể có, thì đều là tướng chướng ngại.
Lại đối với chư Phật, từ lúc mới phát tâm cho đến lúc Pháp trụ, có bao nhiêu thiện căn, các thiện nam, thiện nữ này chấp lấy tướng mà tưởng nhớ, rồi hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Này Tu-bồ-đề! Các tướng có được thì đều là tướng chướng ngại.
Lại đối với những thiện căn của chư Phật, của đại đệ tử, của các chúng sinh khác, mà chấp lấy tướng hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Này Tu-bồ-đề! Các tướng có được đều là tướng chướng ngại.
Vì sao? Vì chẳng nên chấp lấy tướng để  nghĩ nhớ chư Phật, cũng chẳng nên chấp lấy tướng để nhớ  nghĩ thiện căn của chư Phật.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này rất sâu xa!
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp thường lìa.
Tu-bồ-đề thưa:

* Trang 306 *
device

–Bạch Đức Thế Tôn! Con phải kính lễ Bát-nhã ba-la-mật.
Phật nói:
–Vì Bát-nhã ba-la-mật này không khởi, không tác nên không ai có thể được.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Tất cả pháp cũng chẳng thể biết, chẳng thể được.
Phật bảo:
–Tất cả pháp một tánh duy nhất, chẳng phải hai tánh.
Pháp tánh duy nhất này cũng là vô tánh. Vô tánh này chính là tánh. Tánh này chẳng khởi, chẳng tác.
Đúng vậy, nếu Đại Bồ-tát biết các pháp một tánh duy nhất là vô tánh không khởi, không tác, thì xa lìa tất cả chướng ngại.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này khó biết, khó hiểu.
Phật bảo:
–Đúng như lời ông nói, Bát-nhã ba-la-mật này không người thấy, không người nghe, không người hay, không người biết, không người được.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này chẳng thể suy  nghĩ bàn luận.
Phật dạy:
–Đúng như lời ông nói! Bát-nhã ba-la-mật này chẳng từ tâm sinh, chẳng từ sắc, thọ, tưởng, hành, thức sinh ra, cho đến chẳng từ mười tám pháp Bất cộng sinh ra.

* Trang 307 *
device

Phẩm 43: VÔ TÁC
 
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này là vô sở tác?
Phật bảo:
–Vì tác giả không thật có. Vì sắc không thật có cho đến tất cả pháp không thật có.
Tu-bồ-đề hỏi:
–Nếu Đại Bồ-tát muốn thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì phải thực hành thế nào?
Phật dạy:
–Muốn thực hành Bát-nhã ba-la-mật, Đại Bồ-tát chẳng thực hành sắc, chẳng thực hành thọ, tưởng, hành, thức, cho đến chẳng thực hành Nhất thiết chủng trí, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật.
Đại Bồ-tát, đối với sắc cho đến Nhất thiết chủng trí, chẳng thực hành thường hay vô thường, thì là thực hành Bát-nhã ba-la-mật.
Đại Bồ-tát, đối với sắc cho đến Nhất thiết chủng trí, chẳng thực hành là ngã hay chẳng phải ngã, thì là thực hành Bát-nhã ba-la-mật.
Đại Bồ-tát, đối với sắc cho đến Nhất thiết chủng trí, chẳng thực hành tịnh hay bất tịnh, thì là thực hành Bát-nhã ba-la-mật.
Vì sao? Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức cho đến Nhất thiết chủng trí này vốn không có tánh thì làm sao lại có thường, có vô thường, có khổ, có vui, có ngã, có chẳng ngã, có tịnh, có bất tịnh được?
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Lúc thực hành Bát-nhã ba-la-mật, Đại Bồ-tát chẳng thực hành sắc chẳng đầy đủ, cho đến chẳng thực hành Nhất thiết chủng trí chẳng đầy đủ, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì sắc chẳng đầy đủ thì chẳng gọi là sắc, như đây cũng chẳng hành thì gọi là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Cho đến Nhất thiết chủng trí chẳng đầy đủ thì chẳng gọi là Nhất thiết chủng trí, như đây cũng chẳng hành thì gọi là thực hành Bát-nhã ba-la-mật.

* Trang 308 *
device

Tu-bồ-đề thưa:
–Thật chưa từng có, Đức Thế Tôn khéo nói tướng dạng ngại và tướng dạng chẳng ngại của các thiện nam, thiện nữ cầu đạo Bồ-tát.
Phật nói:
–Đúng vậy, Phật khéo nói tướng dạng ngại và tướng dạng chẳng ngại của các thiện nam, thiện nữ cầu đạo Bồ-tát.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Lúc thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nếu Đại Bồ-tát chẳng thực hành sắc, chẳng chướng ngại, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cho đến chẳng thực hành Nhất thiết chủng trí, chẳng chướng ngại, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật.
Này Tu-bồ-đề! Lúc thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy, Đại Bồ-tát biết sắc là chẳng chướng ngại, biết thọ, tưởng, hành, thức là chẳng chướng ngại, cho đến biết Nhất thiết chủng trí là chẳng chướng ngại. Biết quả Tu-đà-hoàn là chẳng chướng ngại, cho đến biết đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là chẳng chướng ngại.
Tu-bồ-đề thưa:
–Thật chưa từng có, bạch Đức Thế Tôn!
Pháp sâu xa này, hoặc giảng nói, hoặc chẳng giảng nói cũng đều chẳng thêm, chẳng bớt.
Phật nói:
–Đúng vậy, pháp sâu xa này, hoặc nói, hoặc chẳng nói cũng đều chẳng thêm, chẳng bớt.
Ví như đối với Đức Phật, hoặc khen ngợi hoặc chê bai cho đến trọn đời vẫn như hư không, hoặc khen ngợi hoặc chê bai, cũng đều chẳng thêm, chẳng bớt.
Này Tu-bồ-đề! Như người huyễn, lúc khen hay lúc chê cũng đều chẳng thêm, chẳng bớt. Lúc khen chẳng mừng, lúc chê chẳng buồn.
Này Tu-bồ-đề! Pháp tướng của các pháp cũng giống như vậy, lúc nói cũng giống như vậy không khác, lúc chẳng nói cũng giống như vậy không khác.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Việc mà các Đại Bồ-tát làm rất khó. Lúc

* Trang 309 *
device

tu hành Bát-nhã ba-la-mật này, các Ngài chẳng mừng chẳng lo, mà có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng chẳng thoái chuyển trên đường tiến tới Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Vì sao? Vì bạch Đức Thế Tôn! Tu hành Bát-nhã ba-la-mật như tu hành hư không. Như trong hư không, chẳng có Bát-nhã ba-la-mật cho đến không có Bố thí ba-la-mật. Như trong hư không, không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức cho đến không có mười tám pháp Bất cộng. Như trong hư không, không có quả Tu-đà-hoàn, cho đến đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, tu Bát-nhã ba-la-mật cũng giống như vậy.
Bạch Đức Thế Tôn! Tất cả đều nên kính lễ các Đại Bồ-tát có thể trang nghiêm bằng thệ nguyện rộng lớn này.
Bạch Đức Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát này vì chúng sinh mà trang nghiêm bằng thệ nguyện rộng lớn siêng năng tinh tấn, như hư không được trang nghiêâm bằng thệ nguyện rộng lớn siêng năng tinh tấn.
Bạch Đức Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát này muốn độ chúng sinh như muốn độ hư không.
Bạch Đức Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát này trang nghiêm bằng thệ nguyện rộng lớn như là hư không, trang nghiêm khắp cả chúng sinh bằng thệ nguyện rộng lớn.
Bạch Đức Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát này trang nghiêm bằng thệ nguyện rộng lớn để độ chúng sinh, như toàn thể hư không.
Bạch Đức Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát này được năng lực đại tinh tấn, vì muốn độ chúng sinh mà phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Bạch Đức Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát này rất mạnh mẽ, vì độ chúng sinh đồng như hư không mà phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Vì sao? Bạch Đức Thế Tôn! Vì nếu các Đức Phật đầy khắp trong cõi đại thiên như tre, lau, mía, lúa, mè, lùm rừng, thường nói pháp suốt trong một kiếp. Mỗi Đức Phật độ vô lượng, vô biên vô số chúng sinh giúp cho họ nhập Niết-bàn.
Tánh chúng sinh này cũng vẫn chẳng thêm, chẳng bớt.

* Trang 310 *
device

Vì sao? Vì chúng sinh vốn không thật có, là lìa.
Cho đến các Đức Phật trong các cõi nước ở mười phương độ chúng sinh, tánh chúng sinh vẫn không thêm, không bớt cũng giống như vậy.
Bạch Đức Thế Tôn! Do nhân duyên ấy con nói rằng các Đại Bồ-tát này vì muốn độ chúng sinh mà phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, vì muốn độ hư không.
Bấy giờ có một vị Tỳ-kheo nói:
–Tôi phải đảnh lễ Bát-nhã ba-la-mật. Trong Bát-nhã ba-la-mật dầu không có pháp sinh, không có pháp diệt, mà có các giới, các định, các tuệ, có chúng giải thoát, có chúng giải thoát tri kiến. Có các bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, các Đức Phật. Có Phật bảo, Pháp bảo, Tỳ-kheo Tăng bảo, có chuyển pháp luân.
Lúc đó, Thiên đế hỏi Tôn giả Tu-bồ-đề:
–Nếu Đại Bồ-tát tu tập Bát-nhã ba-la-mật là tu tập pháp gì?
Tu-bồ-đề bảo Thiên đế: –Này Kiều-thi-ca! Đại Bồ-tát này tu tập Bát-nhã ba-la-mật là tu tập không.
Thiên đế bạch Phật:
–Bạch Đức Thế Tôn! Nếu thiện nam, thiện nữ thọ trì Bát-nhã ba-la-mật này và gần gũi, đọc tụng giải nói, nhớ  nghĩ, thì chúng con phải giữ gìn những gì?
Tu-bồ-đề hỏi Thiên đế:
–Này Kiều-thi-ca! Ông có thấy pháp gì để giữ gìn được được chăng?
Thiên đế nói:
–Không, bạch Đại đức! Con chẳng thấy pháp gì để giữ gìn cả.
Tu-bồ-đề nói:
–Nếu thiện nam, thiện nữ nào tu hành đúng như lời dạy trong Bát-nhã ba-la-mật, thì chính là giữ gìn,  Nghĩa là thường tu hành đúng như lời dạy trong Bát-nhã ba-la-mật mà chẳng xa lìa thì người hay phi nhân không làm hại được thiện nam, thiện nữ này.

* Trang 311 *
device

Phải biết rằng thiện nam, thiện nữ này chẳng xa lìa Bát-nhã ba-la-mật.
Này Kiều-thi-ca! Nếu ai muốn giữ gìn che chở các Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật, thì đó là muốn giữ gìn che chở hư không.
Này Kiều-thi-ca! Ý ông  nghĩ sao? Ngài có thể giữ gìn chiêm bao,  sóng nắng, bóng dáng, tiếng vang, ảo hóa được chăng?
Thiên đế nói:
–Không thể giữ gìn được.
Tu-bồ-đề nói:
–Nếu ai muốn giữ gìn che chở các Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật thì cũng giống như vậy, chỉ luống nhọc nhằn mà thôi.
Này Kiều-thi-ca! Ông có giữ gìn được chỗ biến hóa của Phật hay chăng?
Thiên đế nói:
–Tôi chẳng giữ gìn được.
Tu-bồ-đề nói:
–Nếu ai muốn giữ gìn che chở được các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì cũng giống như vậy.
Này Kiều-thi-ca! Có thể giữ gìn pháp tánh, thật tế, pháp như, tánh chẳng  nghĩ bàn được chăng?
Thiên đế nói:
–Không thể giữ gìn được.
Tu-bồ-đề nói:
–Nếu ai muốn giữ gìn các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì cũng giống như vậy.
Thiên đế hỏi:
–Thưa Ngài Tu-bồ-đề! Thế nào là Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thấy biết các pháp như mộng, như  sóng nắng, như ảnh, như tiếng vang, như huyễn, như hóa? Thế nào là các Đại Bồ-tát như sự thấy biết của mình nên chẳng quan niệm mộng, chẳng quan niệm là mộng, chẳng nhớ  nghĩ dùng mộng, chẳng  nghĩ ta nằm mộng?
Như mộng đối với  sóng nắng, hình ảnh, tiếng vang, huyễn và hóa cũng giống như vậy.

* Trang 312 *
device

Tu-bồ-đề nói:
–Này Kiều-thi-ca! Nếu Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, chẳng  nghĩ là sắc, chẳng quan niệm là sắc, chẳng quan niệm dùng sắc, chẳng quan niệm sắc của ta thì Đại Bồ-tát này cũng có thể chẳng  nghĩ mộng, chẳng  nghĩ là mộng, chẳng  nghĩ dùng mộng, chẳng  nghĩ ta nằm mộng, cho đến huyễn và hóa cũng như vậy.
Nếu Đại Bồ-tát cho đến Nhất thiết trí, chẳng cho rằng Nhất thiết trí, chẳng quan niệm là Nhất thiết trí, chẳng quan niệm dùng Nhất thiết trí, chẳng quan niệm Nhất thiết trí của ta thì Đại Bồ-tát này cũng có thể cho đến chẳng quan niệm hóa, chẳng quan niệm là hóa, chẳng quan niệm dùng hóa, chẳng quan niệm hóa của ta.
Này Kiều-thi-ca! Địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh như vậy biết các pháp như mộng, như  sóng nắng, như hình bóng, như tiếng vang, như huyễn, như hóa.
Bấy giờ do thần lực Phật, nên trong đại thiên thế giới, các tầng trời Tứ Thiên vương, trời Đao-lợi, trời Dạ-ma, trời Đâu-suất, trời Hóa lạc, trời Tha hóa tự tại, trời Phạm thiên, trời Phạm phụ, trời Phạm chúng, trời Đại phạm, trời Thiểu quang, cho đến tầng trời Tịnh cư, tất cả những các tầng trời này đều tung rải hương Chiên-đàn cõi trời lên mình Đức Phật, cùng nhau đến chỗ Phật, đầu mặt lạy dưới chân Phật, rồi đứng qua một phía.
Do thần lực Phật, nên các vị trời này đều thấy ngàn Đức Phật ở phương Đông nói pháp, cũng tướng trạng như vậy, danh hiệu như vậy, giảng nói phẩm Bát-nhã ba-la-mật này, các Tỳ-kheo đều tên Tu-bồ-đề, người gạn hỏi phẩm Bát-nhã ba-la-mật đều tên là Thích Đề-hoàn Nhân.
Như phương Đông, chín phương kia cũng đều hiện ngàn Đức Phật như vậy.
Phật bảo Tu-bồ-đề:
–Vào thời Đại Bồ-tát Di-lặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, cũng sẽ nói Bát-nhã ba-la-mật tại chỗ này. Các Đại Bồ-tát trong hiền kiếp, lúc chứng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cũng ở tại chỗ này mà nói Bát-nhã ba-la-mật.
Tu-bồ-đề thưa:

* Trang 313 *
device

–Bạch Đức Thế Tôn! Lúc Bồ-tát Di-lặc thành Phật dùng tướng gì, nhân gì,  Nghĩa gì mà nói  Nghĩa Bát-nhã ba-la-mật?
Phật dạy:
–Này Tu-bồ-đề! Lúc Bồ-tát Di-lặc chứng Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác sẽ nói pháp như vầy:
Sắc chẳng phải thường, chẳng phải vô thường.
Sắc chẳng phải khổ, chẳng phải vui.
Sắc chẳng phải ngã, chẳng phải vô ngã.
Sắc chẳng phải tịnh, chẳng phải bất tịnh.
Sắc chẳng phải trói buộc, chẳng phải giải thoát.
Sắc chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại.
Sắc rốt ráo thanh tịnh. Thọ, tưởng, hành, thức cho đến Nhất thiết trí cũng giống như vậy.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật này thanh tịnh?
Phật nói:
–Này Tu-bồ-đề! Vì sắc thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh. Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Thế nào là sắc, thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?
Đức Phật nói:
–Này Tu-bồ-đề! Nếu sắc chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng cấu, chẳng sạch thì gọi là sắc thanh tịnh. Nếu thọ, tưởng, hành, thức chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng nhơ, chẳng sạch thì gọi là thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì hư không thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Tu-bồ-đề hỏi:

* Trang 314 *
device

–Bạch Đức Thế Tôn! Thế nào là vì hư không thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?
Phật dạy:
–Này Tu-bồ-đề! Vì hư không chẳng sinh, chẳng diệt nên thanh tịnh. Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì sắc chẳng nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh. Vì thọ, tưởng, hành, thức chẳng nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Vì sao? Này Tu-bồ-đề! Vì như hư không vì chẳng nhiễm ô được cho nên hư không thanh tịnh.
Vì sao? Này Tu-bồ-đề! Vì hư không chẳng thật có nên hư không thanh tịnh. Vì hư không thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì hư không có thể nói về nó được nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Vì sao? Vì từ hư không có hai âm thanh phát ra, cho nên Bát-nhã ba-la-mật cũng như hư không có thể nói cho nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Này Tu-bồ-đề! Vì hư không chẳng thể thuyết minh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh. Bạch Đức Thế Tôn, vì sao? Hư không chẳng thể nói nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Phật bảo:
Này Tu-bồ-đề! Như hư không chẳng thể nói nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh. Lại như hư không không thật có nên hư không thanh tịnh, Bát-nhã ba-la-mật cũng không thật có nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Vì tất cả pháp chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng nhơ, chẳng sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Vì sao? Vì tất cả pháp rốt ráo thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Nếu thiện nam, thiện nữ nào thọ trì Bát-nhã ba-la-mật này và gần gũi, ghi nhớ thì chẳng bao giờ bị bệnh,

* Trang 315 *
device

nhãn,  nhĩ, tỷ, thiệt, thân cũng chẳng bao giờ bệnh, thân không tàn tật cũng chẳng suy già, chẳng chết oan, vô số các vị trời, từ trời Tứ vương cho đến trời Tịnh cư đều theo để nghe học. Mỗi tháng đến sáu ngày trai: mùng tám, mười bốn, mười lăm, hai mươi ba, hai mươi chín và ngày ba mươi, ở chỗ thiện nam, thiện nữ này làm Pháp sư, giảng nói Bát-nhã ba-la-mật, các thiên chúng đều   nhóm họp đến. Ở giữa đại chúng, thiện nam, thiện nữ giảng nói Bát-nhã ba-la-mật này được vô lượng, vô biên, vô số chẳng thể  nghĩ bàn, không thể so lường phước đức.
Phật bảo:
–Đúng như lời Tu-bồ-đề nói. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật là châu báu lớn. Châu báu lớn là gì? Là Bát-nhã ba-la-mật này, có công năng nhổ được sự nghèo nàn của địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ và loài người. Bát-nhã ba-la-mật có công năng ban cho hào tộc, đại tánh, Sát-lợi, Bà-la-môn, Cư  sĩ, ban cho cõi trời Tứ vương cho đến Phi phi tưởng, ban cho quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật nói rộng về mười pháp lành, bốn Thiền, bốn Tâm vô lượng, bốn Định vô sắc, bốn Niệm xứ, bốn Chánh cần, bốn Như ý túc, năm Căn, năm Lực, bảy Giác phần, tám phần Thánh đạo, Bố thí ba-la-mật, Trì giới ba-la-mật, Nhẫn nhục ba-la-mật, Tinh tấn ba-la-mật, Thiền định ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật, mười tám Không, mười Lực, bốn Vô úy, mười tám pháp Bất cộng, cho đến Nhất thiết chủng trí.
Học theo đây thì sinh ra đại tánh Sát-lợi, đại tánh Bà-la-môn, đại tánh Cư  sĩ, trời Tứ vương, trời Đao-lợi, trời Dạ-ma, trời Đâu-suất-đà, trời Hóa lạc, trời Tha hóa tự tại, trời Phạm chúng, trời Phạm phụ, trời Phạm vương, trời Thiểu quang, trời Vô lượng quang, trời Quang âm, trời Thiểu tịnh, trời Vô lượng tịnh, trời Biến tịnh, trời Vô vân, trời Phước sinh, trời Quảng quả, trời Vô tưởng, trời Vô phiền, trời Vô nhiệt, trời Thiện kiến, trời Thiện hiện, trời Sắc cứu cánh, trời Không vô biên xứ, trời Thức vô biên xứ, trời Vô sở hữu xứ, trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ.
Học từ pháp này được quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-

* Trang 316 *
device

na-hàm, quả A-la-hán, đạo Bích-chi-phật, đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
Này Tu-bồ-đề! Thế nên Bát-nhã ba-la-mật gọi là châu báu lớn.
Trong châu báu Ba-la-mật, không pháp gì thật có, hoặc sinh, hoặc diệt, hoặc nhơ, hoặc sạch, hoặc lấy, hoặc bỏ.
Trong châu báu Ba-la-mật cũng không có pháp thiện, hoặc bất thiện, hoặc thế gian, hoặc xuất thế gian, hoặc hữu lậu, hoặc vô lậu, hoặc hữu vi, hoặc vô vi.
Thế nên gọi là châu báu ba-la-mật không có sở đắc.
Này Tu-bồ-đề! Châu báu Ba-la-mật này không có pháp gì làm nhiễm ô được.
Vì sao? Vì nhiễm pháp được dùng là không thật có.
Vì thế nên gọi là châu báu Ba-la-mật không nhiễm.
Này Tu-bồ-đề! Nếu Đại Bồ-tát lúc thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng chẳng biết như vậy, chẳng phân biệt như vậy, cũng không thể chấp đắm như vậy, chẳng hý luận như vậy. Đó là có thể tu hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng có thể kính lễ các Phật, từ một cõi Phật đến một cõi Phật để cúng dường, cung kính khen ngợi các Đức Phật, đi đến các cõi Phật để thành tựu chúng sinh, thanh tịnh cõi Phật.
Này Tu-bồ-đề! Đối với các pháp, Bát-nhã ba-la-mật này không có năng lực, chẳng phải không có năng lực, cũng không lãnh thọ, không ban cho, chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng nhơ, chẳng sạch, chẳng thêm, chẳng bớt.
Bát-nhã ba-la-mật này cũng chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại, chẳng lìa cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, cũng chẳng trụ cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc.
Bát-nhã ba-la-mật này chẳng ban cho Bố thí ba-la-mật đến Thiền định ba-la-mật và Bát-nhã ba-la-mật; cũng chẳng bỏ Bố thí ba-la-mật đến Thiền định ba-la-mật và Bát-nhã ba-la-mật.
Bát-nhã ba-la-mật này chẳng cho nội không đến vô pháp hữu pháp không, cũng chẳng bỏ; chẳng cho bốn Niệm xứ đến tám Thánh đạo, cũng chẳng bỏ; chẳng cho mười Lực đến mười tám pháp Bất

* Trang 317 *
device

cộng cũng chẳng bỏ, chẳng cho quả Tu-đà-hoàn đến Nhất thiết trí cũng chẳng bỏ.
Bát-nhã ba-la-mật này chẳng cho pháp A-la-hán, chẳng bỏ pháp phàm phu, chẳng cho pháp Bích-chi-phật, chẳng bỏ pháp A-la-hán, chẳng cho pháp Phật, chẳng bỏ pháp Bích-chi-phật.
Bát-nhã ba-la-mật này cũng chẳng cho pháp vô vi, chẳng bỏ pháp hữu vi.
Vì sao? Vì hoặc có Phật hoặc không Phật, các pháp tướng này luôn thường trụ không đổi khác, vì pháp tướng, pháp trụ, pháp vị thường trụ chẳng sai, chẳng mất.
Bấy giờ, các vị trời đứng trong hư không, vui mừng hớn hở phát ra âm thanh lớn, đem hoa Ưu-bát-la, hoa Ba-đầu-ma, hoa Câu-vật-đầu, hoa Phân-đà-lợi rải lên trên mình Đức Phật mà nói rằng ở Diêm-phù-đề chúng tôi thấy pháp luân chuyển lần thứ hai.
Trong đây có vô lượng trăm ngàn vị trời được pháp Nhẫn vô sinh.
Đức Phật bảo Tu-bồ-đề:
–Pháp luân này chuyển, chẳng phải chuyển lần thứ nhất, chẳng phải chuyển lần thứ hai.
Bát-nhã ba-la-mật này chẳng do lưu chuyển, chẳng do hoàn diệt mà xuất hiện, vì vô pháp hữu pháp rỗng không.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Thế nào là vô pháp hữu pháp rỗng không nên Bát-nhã ba-la-mật chẳng do lưu chuyển, chẳng do hoàn diệt mà xuất hiện?
Phật bảo:
–Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật, tướng Bát-nhã ba-la-mật rỗng không, cho đến Bố thí ba-la-mật tướng Bố thí ba-la-mật rỗng không, nội không, tướng nội không rỗng không cho đến vô pháp hữu pháp không, tướng vô pháp hữu pháp không tướng rỗng không, bốn Niệm xứ tướng bốn Niệm xứ rỗng không cho đến tám Thánh đạo tướng tám Thánh đạo rỗng không, mười Lực của Phật tướng mười Lực rỗng không cho đến mười tám pháp Bất cộng tướng mười

* Trang 318 *
device

tám pháp Bất cộng rỗng không, quả Tu-đà-hoàn tướng quả Tư-đà-hàm rỗng không cho đến Nhất thiết trí, tướng của Nhất thiết trí rỗng không.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật của các Đại Bồ-tát là Ma-ha ba-la-mật. Vì sao?
Dầu tất cả pháp, tự tánh là rỗng không, nhưng các Đại Bồ-tát nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, cũng không có pháp được chuyển pháp luân, cũng không có pháp lưu chuyển, cũng không có pháp hoàn diệt.
Trong Bát-nhã ba-la-mật này cũng không có pháp thấy được.
Vì sao? Vì pháp này không có được hoặc lưu chuyển hoặc hoàn diệt, vì tất cả pháp rốt ráo chẳng sinh.
Vì sao? Vì tướng không này, tướng vô tướng này, tướng vô tác này chẳng phải lưu chuyển, chẳng phải hoàn diệt.
Nếu giải thích Bát-nhã ba-la-mật được như vậy, có khả năng giảng dạy, khai thị, phân biệt rành rẽ, giải thích cặn kẽ, thì gọi là thanh tịnh giải thích Bát-nhã ba-la-mật. Cũng không có người nói, cũng không có người nghe, cũng không có người chứng.
Nếu không nói, không nghe, không chứng, thì cũng không diệt mất.
Trong nói pháp này, cũng không có ruộng phước quyết định.

Phẩm 44: KHEN NGỢI CÙNG KHẮP
 
Tu-bồ-đề thưa:
–Bạch Đức Thế Tôn! Ba-la-mật vô biên là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì như hư không vô biên.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bình đẳng là Bát-nhã ba-la-mật.

* Trang 319 *
device

Phật bảo:
–Vì các pháp bình đẳng.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật xa lìa là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì rốt ráo rỗng không.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất hoại là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không bờ kia là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì không danh, không thân.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không đại chủng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì thở ra, thở vào không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không thể nói là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì giác quán không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô danh là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì thọ, tưởng, hành, thức không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không đi là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không đến.
Tu-bồ-đề thưa:

* Trang 320 *
device

–Ba-la-mật không di chuyển là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không thể nép phục được.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật tận là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp rốt ráo cùng tận.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất sinh là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp bất diệt.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất diệt là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp bất sinh.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô tác là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tác giả không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô tri là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì người biết không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất đáo là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì sinh tử không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không mất là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp chẳng mất.

* Trang 321 *
device

Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật mộng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì cho đến những việc thấy trong mộng đều không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật tiếng vang là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì người nghe tiếng không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật hình bóng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì hình bóng trong gương không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật  sóng nắng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì dòng nước ấy không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật huyễn là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì ảo thuật không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không nhơ là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các phiền não không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không sạch là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các phiền não luống dối.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không ô trược là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:

* Trang 322 *
device

–Vì nơi chốn không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất hý luận là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả hý luận bị phá hoại.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất niệm là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả niệm bị phá hoại.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất động là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì pháp tánh thường trụ.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không nhiễm là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì biết tất cả pháp vọng giải.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất khởi là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp vô phân biệt.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật tịch diệt là Bát-nhã ba-la-mật.
Đức Phật bảo:
–Vì tất cả pháp tướng không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô dục là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì dục không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô sân là Bát-nhã ba-la-mật.

* Trang 323 *
device

Phật bảo:
–Vì sân nhuế không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô si là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì vô minh đen tối dứt diệt.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô phiền não là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì phân biệt ức tưởng là luống dối.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô chúng sinh là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì chúng sinh không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô đoạn là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các pháp chẳng sinh khởi.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không hai bên là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì không hai bên.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất phá là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp chẳng lìa nhau.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bất thủ là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì vượt hơn các Thanh văn, Bích-chi-phật.
Tu-bồ-đề thưa:

* Trang 324 *
device

–Ba-la-mật bất phân biệt là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các vọng tưởng không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô lượng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các pháp hạn lượng không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật hư không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô thường là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp phá hoại.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật khổ là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp là tướng khổ não.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô ngã là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp chẳng chấp.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô tướng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp chẳng sinh.

* Trang 325 *
device

Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật nội không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì nội pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật ngoại không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì ngoại pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật nội ngoại không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì nội ngoại pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật không không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì pháp không không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật đại không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật đệ nhất  Nghĩa không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì Niết-bàn không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật hữu vi không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì pháp hữu vi không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô vi không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:

* Trang 326 *
device

–Vì pháp vô vi không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật rốt ráo không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các pháp rốt ráo không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô thỉ không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các pháp vô thỉ không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật tán không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tán pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật tánh không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì hữu vi vô vi tánh không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật các pháp không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô sở đắc không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật tự tướng không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì các pháp, tự tướng là xa lìa.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật vô pháp không là Bát-nhã ba-la-mật.

* Trang 327 *
device

Phật bảo:
–Vì vô pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật hữu pháp không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì hữu pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Vô pháp hữu pháp không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì vô pháp hữu pháp đều không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Niệm xứ là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì thân, thọ, tâm và pháp không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Chánh cần là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì pháp thiện và pháp bất thiện không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Như ý túc là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì bốn Như ý túc không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Căn là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì năm Căn không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Lực là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì năm Lực không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:

* Trang 328 *
device

–Ba-la-mật Giác là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì bảy Giác phần không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Đạo là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tám phần Thánh đạo không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Vô tác là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì vô tác không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Không là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tướng không không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Vô tướng là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tướng vắng lặng không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Bội là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tám Bội xả không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Định là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì chín Định thứ đệ không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Bố thí ba-la-mật là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì xan tham không thật có.

* Trang 329 *
device

Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Thi-la là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì phá giới không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Sằn-đề là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì nhẫn và chẳng nhẫn đều không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Tỳ-lê-da là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì biếng nhác và tinh tấn đều không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Thiền-na là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì định và loạn đều không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Bát-nhã là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì ngu si và trí tuệ đều không thật có.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật mười Lực là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tất cả pháp chẳng thể khuất phục.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật bốn Vô sở úy là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì Đạo chủng trí chẳng mất.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Vô ngại trí là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:

* Trang 330 *
device

–Vì tất cả pháp vô chướng, vô ngại.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Phật pháp là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì vượt hơn tất cả pháp.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Như thật thuyết là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì lời nói đều như thật.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Tự nhiên là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì tự tại đối với tất cả pháp.
Tu-bồ-đề thưa:
–Ba-la-mật Phật là Bát-nhã ba-la-mật.
Phật bảo:
–Vì biết Nhất thiết chủng trí.

* Trang 331 *
device

 
Đại Tập 31 - Bộ Bát-Nhã XIV - Số 223 - 224