LOGO VNBET
ĐẠO TỪ BI PHỔ BIẾN *


Sự tượng hình của Đức Phật do nhiều bàn tay chân tác trong đá tảng, trong cẩm thạch, hoặc trong đồng, hình như tượng trưng cho tất cả tư tưởng An Độ hay ít nhiều một phần quan trọng của tư tưởng ấy. Ngài ngồi trên hoa sen, bình lặng và thản nhiên, vượt trên những tình ái và dục vọng, thoát ngoài dông tố và đấu tranh của thế giới hiện tại, thoát xa đến nỗi Ngài hình như quá xa không ai đến gần. Tuy vậy, nếu chúng ta nhìn lại thì sau những hình dáng thản nhiên ấy, có ẩn một tình cảm, một sự rung động kỳ lạ mạnh mẽ hơn những tình cảm và rung động mà chúng ta đã được biết. Mắt của Ngài nhắm, nhưng một vài sức mạnh tinh thần phát tỏa ra ngoài chúng, và một năng lực dồi dào như tràn đầy cả tấm thân Ngài. Thời gian trôi qua và Đức Phật hình như không xa cách sự đấu tranh bao nhiêu, nhưng Ngài nhìn đời sống với cặp mắt bình lặng như để thấy trong đời sống nhiều dịp may để tự tiến và trưởng dưỡng.
 

* Jawaharlal Nehru, Thủ tướng Ấn Độ.
 

* Trang 124 *
device

Nhân cách đời nay cũng như mãi mãi có một giá trị đặc biệt, và một người như Đức Phật đã ảnh hưởng sâu đậm trên tư tưởng của nhân loại đến nỗi hiện tại mỗi khi nghĩ đến Ngài là cảm thấy một cái gì linh động và rung cảm, một người như vậy lẽ dĩ nhiên là một người tuyệt diệu phi thường, một người như Barth đã nói, “một khuôn mẫu tuyệt tác của một sự tôn nghiêm bình lặng và dịu ngọt của một tấm lòng Từ vô biên đối với toàn thể chúng sanh, của một lòng Bi đối với các loài hữu tình đau khổ, của một giải thoát hoàn toàn, của một sự từ bỏ tất cả thành kiến”. Và một dân tộc và một nước đã tạo ra một nhân cách tuyệt luân như thế, chắc phải có những kho tàng sâu rộng trí giác và nghị lực nội tâm.
Đức Phật có can đảm công kích tôn giáo phổ thông, mê tín, nghi lễ và các thầy tu vụ lợi, cùng những quyền lợi dính dấp đến chúng. Ngài cũng công kích những quan niệm hình nhi thượng học, thần học, những thần bí, thần khả, thuộc về hoang đường kỳ dị. Ngài kêu gọi đến luân lý, lý trí và kinh nghiệm; Ngài nhấn mạnh vào luân lý và pháp môn của Ngài thuộc về tâm lý giải phẫu.
Đức Phật không trực tiếp công kích chế độ giai cấp, nhưng trong Giáo hội Tăng già Ngài lập không có chế độ ấy, và chắc chắn rằng, thái độ và hoạt

* Trang 125 *
device

 động của Ngài làm yếu thế chế độ giai cấp. Có lẽ trong thời Ngài, chế độ giai cấp chưa được thiết lập vững chãi cho đến một vài thế kỷ về sau. Nhưng điều chắc chắn rằng một dân tộc bị chế độ giai cấp chi phối không thế nào có những giao dịch buôn bán với ngoại bang và dự vào các cuộc mạo hiểm ở nước ngoài, trái lại chúng ta thấy 15 thế kỷ sau Đức Phật nhập Niết-bàn, nền mậu dịch giữa Ấn Độ và các nước lân bang được phát triển và nhiều thuộc địa của Ấn Độ được hưng thịnh.

Một lời dạy cho tất cả

Dưới những cách mệnh chính trị và kinh tế đang đổi bộ mặt của Ấn Độ, tiềm tàng sức mạnh của đạo Phật và ảnh hưởng đạo Phật đến những lòng tin cũ cùng sự công kích của đạo Phật chống những kẻ trục lợi tôn giáo. Hơn xa những cuộc biện luận và các bàn cãi mà Ấn Độ thường ham chuộng thích thú, nhân cách của một bậc vĩ nhân rạng rỡ đã ảnh hưởng sâu đậm đến dân chúng, và ký ức Ngài luôn luôn tươi sáng trong tâm trí của họ. Lời dạy của Ngài xưa cũ nhưng rất mới và đặc biệt cho những ai đắm mình trong những biện luận tế nhị về hình nhi thượng học, thâu hút sự tưởng tượng của những học giả. Lời dạy ấy đi sâu vào quả tim của tất cả mọi người. Đức Phật đã nói với các vị đệ tử của Ngài:

* Trang 126 *
device

 “Hãy đi khắp tất cả mọi nơi để tuyên bố chân lý này: Nói với dân chúng rằng, người nghèo cũng như người hèn hạ, người giàu cũng như người cao sang đều là một, đều giống nhau và tất cả giai cấp đều liên hiệp trong tôn giáo này như các con sông đều chảy về biển”. Lời dạy của Ngài thật thuần nhất từ bi phổ biến và lòng thương đối với tất cả mọi loài. Vì: “Ở đời này, hận thù không đời nào diệt hận thù; chỉ có lòng thương mới diệt trừ được hận thù”. Và: “Loài người diệt trừ tức giận bằng tình thương và độc ác bằng điều thiện”.
Thật là một lý tưởng chánh trực và tự chủ, “Con người có thể thắng 1000 người tại trận tiền, nhưng người nào tự thắng mình mới thực là đại thắng”. “Không phải vì gia tộc, mà do hành vi của mình mà một người trở thành một kẻ hèn hạ hay một người Bà-la-môn”. Cho đến một người phạm tội cũng không bị hình phạt vì “Ai dùng lời nói hung dữ độc ác đối với người có hành vi bất thiện thì cũng không khác rải muối trên vết thương của tội lỗi”. Cho đến sự đắc thắng hơn kẻ khác cũng đưa lại những kết quả không hay vì “Sự đắc thắng làm nẩy nở hận thù, vì người bị chiến bại không được sung sướng”.
Pháp môn của Đức Phật là một pháp môn về giải phẫu tâm lý, và một lần nữa, thật kỳ lạ thay khi

* Trang 127 *
device

 chúng ta tìm thấy nhuệ trí của Ngài thật sâu thẳm sánh với khoa học hiện đại mới mẻ nhứt này. Đời sống con người được xem và quan sát không lệ thuộc với một bản ngã vĩnh viễn, vì nếu có bản ngã ấy đi nữa, cũng ra ngoài phạm vi hiểu biết của chúng ta. Tâm trí được xem như một phần tử của thân thể, một nhóm những sức mạnh tinh thần. Như vậy cá nhân trở thành một nhóm những trạng thái tâm trí và bản ngã chỉ là một dòng nước tư tưởng. “Tất cả sự hình thành chúng ta là kết quả của những gì chúng ta đã suy nghĩ đến”.
Đạo Phật nhấn mạnh đến nỗi đau khổ ở đời là “Bốn Diệu Đế” do Đức Phật dạy: Nỗi đau khổ, nguyên nhân của đau khổ, sự có thể diệt trừ đau khổ, và phương pháp để diệt đau khổ. Đức Phật được xem là đã nói với các vị đệ tử của Ngài như sau: “Trong khi các ngươi chịu những thống khổ trôi lặn trong biển sanh tử luân hồi, nước mắt các ngươi chảy… nhiều hơn nước của bốn Đại dương”.
Chính do diệt trừ sự đau khổ này mới chứng Niết-bàn. Niết-bàn là thế nào, có nhiều thuyết khác nhau, vì không thể diễn tả một trạng thái siêu thoát cùng với ngôn ngữ thiếu thốn khiếm khuyết của chúng ta và với những quan niệm của tâm trí hạn cuộc của chúng ta. Có người xem Niết-bàn là một sự diệt tận,

* Trang 128 *
device

 thổi tắt mất hẳn. Nhưng chính Đức Phật không công nhận như vậy và tuyên bố: Niết-bàn là một trạng thái vô cùng hoạt động. Chính là sự diệt tắt các ham muốn không chơn chánh chứ không phải là diệt vong.

* Trang 129 *
device

 
Đức Phật nhà đại giáo dục