LOGO VNBET
TINH TẤN

Lời nói đầu : Đạo Phật là con đường hướng đến Phật quả, quả vị cứu cánh giải thoát và giác ngộ, nên trong chữ Đạo bao hàm cả một sức mạnh hành trì, dũng tiến, không bao giờ dừng nghỉ, cho đến lúc thành tựu được Phật quả viên mãn mới thôi. Phật tử là những người con của Đức Phật, tự mình vui lòng lấy giải thoát và giác ngộ làm mục đích, phải luôn có những sức mạnh hướng tiến trên đường Đạo, luôn hành trì theo lời Phật dạy. Vậy hạnh chính của người Phật tử, hạnh cao trên tất cả phải là hạnh Tinh tấn.

I. ĐỊNH NGHĨA

1. Theo bộ Phụ Hành, Tinhnghĩa là đối pháp không nhiễm, Tấn nghĩa là niệm niệm hướng cầu, Tinh tấnnghĩa là niệm niệm hướng cầu đến chỗ giải thoát, không có xen lẫn nhiễm trước.
2) Theo cơ sở của kinh Từ Ân Thượng Sanh, Tinhnghĩa là tinh thuần không có ác tạp, Tấn nghĩa là luôn luôn thẳng tiến đến chỗ tinh thuần, không có ác tạp, không có gián đoạn, giải đãi.
3. Theo lời đại sớ của kinh Hoa Nghiêm, Tinh nghĩa là luyện tâm đối với pháp, Tấnlà hướng tiến,

* Trang 101 *
device

Tinh tấn nghĩa là luôn luôn hướng tiến luyện tâm đối với các pháp được tự tại giải thoát.
Như vậy chữ Tinhcó nghĩa là tinh thuần không có ác pháp xen tạp, tự tại đối với các pháp; Tấnlà niệm niệm hướng cầu không có gián đoạn, giải đãi, Tinh Tấnnghĩa chung là niệm niệm thẳng tiến hướng cầu đến chỗ tinh thuần, giải thoát, giác ngộ; và cũng có nghĩa là đem một tâm trong sáng, tự tại đối với sự thật của các pháp, mà hướng tiến trong mọi công việc và trên đường Đạo.

II. ĐẶC TÁNH VÀ NGHIỆP DỤNG CỦA TINH TẤN.

Đặc tánhcủaTinh tấnlà dõng mãnh, nghĩa là năng lực hướng tiến tương tục, dũng mãnh, không thối thất, không gián đoạn, không yếu đuối. Sự hệ trọng ở nơi đây, là phải có tâm rất dũng mãnh, kiên cố, luôn luôn hướng tiến, tự tại trong sạch mà hướng tiến, và hướng tiến đến chỗ tự tại trong sạch.
Nghiệp dụng của Tinh tấn là đoạn ác tu thiện, dẹp tà hiển chánh, trừ hoặc chứng chơn, nghĩa là đoạn diệt phiền não, trói buộc mê lầm, chứng được quả vị giải thoát và giác ngộ.

III. HÀNH TƯỚNG CỦA HẠNH TINH TẤN.

Với định nghĩa trên, Tinh tấn có những hình tướng rộng rãi bao trùm mọi ngành hoạt động, từ lời

* Trang 102 *
device

nói, ý nghĩ cho đến mọi công việc làm. Vậy thực hành hạnh Tinh Tấn tức là thực hành theo những pháp sau đây :
A. Thực hành 5 hạnh chính của một Phật tử :
     1. Tinh tấn hành trì hạnh Thanh tịnh.
     2. Tinh tấn hành trì hạnh Hoan hỷ.
     3. Tinh tấn hành trì hạnh Trí tuệ.
     4. Tinh tấn hành trì hạnh Từ bi.
     5. Tinh tấn hành trì hạnh Tinh tấn.
B.Thực hành 4 Pháp Chánh cần :
1. Các việc ác chưa sanh, tinh tấn giữ đừng cho sanh.
2. Các việc ác đã sanh, tinh tấn diệt trừ cho sạch.
3. Các việc thiện chưa sanh, tinh tấn khiến cho sanh.
4. Các việc thiện đã sanh, tinh tấn làm cho tăng trưởng.
C.Thực hành 4 lời nguyện lớn :
1. Chúng sanh không số lượng, thệ nguyện đều độ khắp.
2. Phiền não không cùng tận, thệ nguyện đều dứt sạch.

* Trang 103 *
device

3. Pháp môn không kể xiết, thệ nguyện đều tu học.
4. Phật đạo không gì hơn, thệ nguyện được viên thành.
D.Sự hệ trọng của hạnh Tinh tấn.
1. Hạnh tinh tấn rất cần thiết ở đời
Ở đời tất cả sự nghiệp có được thành tựu hay không, toàn nhờ hạnh Tinh tấn. Nhà nghệ sĩ, nhà khoa học, nhà chính trị muốn thành tựu lý tưởng, chí nguyện, muốn điêu luyện tài nghệ và phụng sự nghệ thuật cũng không thể xa lánh hạnh Tinh tấn.
2. Sự tu hành chỉ là sự thực hành hạnh tinh tấn 
Mục đích của đạo Phật là đưa người từ đau khổ đến an vui, từ mê mờ đến giác ngộ, từ trói buộc đến giải thoát. Cho nên tất cả pháp môn Phật dạy đều phải có hạnh Tinh tấn, và sự thực hành một pháp môn nào cũng chỉ là sự thực hành hạnh Tinh tấn mà thôi.
Đối với nhơn thiên thừa, Đức Phật dạy tinh tấn thực hành ba pháp quy y, năm giới, mười điều thiện, để được sanh lên cõi người và các cõi Trời.
Về Thanh Văn thừa, trong 37 pháp trợ đạo đều có hạnh Tinh tấn. Như hạnhChánh tinh tấn trong 8 con đường chánh (bát chánh đạo), như 4 Chánh cần,

* Trang 104 *
device

hạnh Tinh tấn trong 7 Giác chi và 4 Như ý túc. Muốn thoát khỏi sanh tử luân hồi, chứng quả A-la-hán, phải tu hạnh Tinh tấn.
Về Bồ-tát thừa,  các vị Bồ-tát đều lấy hạnh độ sanh làm căn bản tu hành, tức là tinh tấn thực hành 6 pháp Ba-la-mật, 4 nhiếp pháp, tức là Tinh tấn hành trìnhiêu ích hữu tình giới. Chúng ta có thể nói 8 vạn 4 ngàn hạnh Tinh tấn, và trong nghĩa chữ Đạo đã ẩn chứa cả một năng lực tinh tấn hành trì không bao giờ gián đoạn, giải đãi, không dừng nghỉ một phút nào trước khi đến đích. Đạo Phật đã có nghĩa là  một sức mạnh hướng tiến, thì người Phật tử phải là những sức mạnh dũng tiến trên đường Đạo, dũng tiến thực hành tất cả pháp môn Phật dạy.
Đ.Những gương sáng của hạnh Tinh tấn.
Các Đức Phật, các vị Bồ-tát và A-la-hán, các vị Đại đệ tử của Đức Phật, các  vị Tổ sư luôn luôn nêu gương sáng của hạnh Tinh tấn.
Đức Phật Thích-ca Mâu-ni tượng trưng cho hạnh Tinh tấn hoàn toàn. Sống trong cảnh xa hoa vương giả, Ngài vượt bỏ tất cả để ra đi cứu độ chúng sanh, siêng tu khổ hạnh trong 6 năm, ngồi thiền định trong 49 ngày, thuyết pháp hơn 300 hội trong 49 năm. Đến khi gần nhập Niết-bàn, Ngài còn hóa độ cho ông Tu-bạt-đà-la và ân cần giảng dạy các vị đệ tử cho đến

* Trang 105 *
device

 phút nhập Niết-bàn. Lời căn dặn cuối cùng của Đức Phật với các vị Tỳ-kheo là câu : “Các ngươi hãy tinh tấn để tự giải thoát”.
Đức Quán Thế Âm Bồ-tát phát Đại nguyện cứu độ tất cả chúng sinh đau khổ, tự nguyện hiện hoá 32 thân để vào tất cả tầng lớp chúng sinh, cứu độ cho mọi loài thoát khỏi sự thống khổ.
Ngài Địa Tạng Bồ-tát nguyện vào cảnh giới Địa ngục là cảnh giới rùng rợn nhất, để cứu độ hết thảy chúng sinh bị khổ hình, Ngài phát đại nguyện: “Cõi Địa ngục chưa hết chúng sinh đau khổ, ta nguyện không thành Phật”.
Ngài Trì Địa Bồ-táttrong đời Đức Phật Phổ Quang, khi còn làm vị Tỳ-kheo, phát nguyện đắp sửa đường sá, bến sông để người, vật, xe cộ qua lại được dễ dàng, lại nguyện làm tất cả thiện sự giúp đỡ người vật bị lâm vào cảnh khổ não, trọn đời không bao giờ dừng nghỉ.
Ngài Bất Hưu Tức Bồ-tátngài Thường Tinh Tấn Bồ-tát là hai vị Bồ-tát do hạnh nguyện tinh tấn không bao giờ dừng nghỉ, không bao giờ gián đoạn, nên được đặt tên là Bất Hưu Tức (không bao giờ dừng nghỉ) và Thường Tinh Tấn (luôn luôn tinh tấn không gián đoạn).

* Trang 106 *
device

Các vị đệ tử của Đức Phật không vị nào không thực hành hạnh Tinh tấn. Như ngài Ma-ha Ca-diếp trọn đời tu hạnh Đầu Đà khổ hạnh, mỗi ngày một bữa ăn, đêm ngủ chỉ một giấc, mặc áo chằm vá, tượng trưng cho hạnh ly dục thanh tịnh hoàn toàn; sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn, ngài thọ lãnh y bát và lời phó chúc của Đức Phật, thống lãnh đồ chúng, hóa độ chúng sanh làm vị Tổ sư thứ nhất ở Ấn Độ. Như ngài A Nan, vị Tổ sư thứ hai kiết tập Kinh tạng, ngài Ưu Bà Ly kiết tập Luật tạng. Ngài A-na-luật-đàlúc mới xuất gia thường hay ngủ bị Đức Phật quở trách, liền khóc lóc tự trách phát nguyện 7 ngày không ngủ để tu hành đến nỗi mù cả hai con mắt nhưng chứng được nhạo kiến chiếu minh kim cang tam muội.
Các vị Tổ sư ở Trung Hoa có ngài Đạt Ma, vị Tổ sư thứ nhất, 9 năm xoay mặt vào tường không nói một chữ. Ngài Thần Quang cầu pháp với ngài Đạt Ma tại rừng Thiếu Lâm chờ trước mặt ngài Đạt Ma đến nổi tuyết rơi phủ đầy mình, sau phải cắt cả cánh tay ném trước mặt ngài Đạt Ma để tỏ sự tinh tấn hy sinh cầu đạo, mới được ngài truyền pháp cho. Ngài Huyền Trangvượt qua dãy núi Hy Mã Lạp Sơn, băng ngang sa mạc Gô-bi, qua Ấn Độ để thỉnh kinh. Ngài Hiếp Tôn giảphát nguyện trọn đời hông không đính chiếu để tu hành.

* Trang 107 *
device

E.Những lời trong kinh điển dạy về hạnh Tinh tấn.
Vì hạnh Tinh tấn rất cần thiết cho sự tu hành nên các Đức Phật, các vị Bồ-tát, các vị Tổ sư luôn luôn khuyên dạy hành trì hạnh Tinh tấn.
Dưới đây là những lời khuyên chớ có ngần ngại, chậm trễ trên đường Đạo :
- Chớ đợi lúc già mới học đạo, cồn ma đầy những nấm mộ của kẻ thiếu niên(mạc đãi lão lai phương học đạo, cô phần đa thị thiếu niên nhơn).
-Một phen sẩy chân thành hận ngàn đời, hồi đầu trở lại thời thân  đã trăm tuổi(nhứt thất túc thiên cổ hận, tái hồi đầu dĩ bách niên thân).
- Ngàn năm cột trụ đồng nở hoa không khó, một phen được thân người vạn kiếp khó hơn(Thiên niên đồng trụ khai hoa dị, nhứt đắc nhơn thân vạn kiếp nan).
- Người xưa trọng một tấc bóng mà khinh một thước ngọc bích : một ngày không làm là một ngày không ăn.(Cảnh sách).
- Thân người chẳng khác cây mọc sát bờ, dây leo bên giếng, nào có gì là trường cữu. Chỉ một hơi thở tức thì về với hư không, sao lại an nhiên để thời gian trôi qua không chịu tu hành.(Cảnh sách).
Sau đây là những lời khuyên dạy về sự nguy hại của giải đãi và sự hệ trọng của Tinh tấn :

* Trang 108 *
device

- Giải đãi làm hệ lụy các món hạnh; người tại gia giải đãi thời sự ăn mặc không đủ, sản nghiệp không hưng thạnh; người xuất gia giải đãi thời không thoát khỏi khổ sanh tử. Hết thảy mọi việc đều nhờ Tinh tấn mà hưng khởi.(Kinh Bồ-tát Bổn Hạnh).
- Sự giải đãi đưa người vào vòng trụy lạc, nên thường tinh tấn phá giặc phiền não, hàng phục bốn ma chướng, ra khỏi ngục năm ấm và ba cõi. (Kinh Bát Đại Nhơn Giác).
Đối với những kẻ không có lòng tự tin, không dám tinh tấn, các Đức Phật, các vị Bồ-tát đều khuyên :
- Bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ.
- Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi.
- Hãy tinh tấn để tự giải thoát.
- Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành.
- Không nên tôn người mà phụ tánh giác của mình. Hết thảy chúng sanh bổn lai là Phật. Vậy nên 6 phàm, 4 tánh đều cùng một tâm nguyện, mê thời phàm, ngộ thời thánh, nhứt niệm tương ưng thời đồng với chư Phật.
G.Sự áp dụng hạnh Tinh tấn.
Hạnh Tinh tấn đã là hạnh của chư Phật, các vị Bồ-tát, các vị Tổ sư, kinh điển đạo Phật ghi chép nhiều những lời dạy về hạnh Tinh tấn, thì hạnh Tinh

* Trang 109 *
device

tấn phải là hạnh chính của tất cả Phật tử. Nhưng sự hệ trọng ở nơi đây là phải biết cách thực hành và hiểu rõ phương tiện áp dụng; có vậy mới gọi là thực hành hạnh Tinh tấn và mới thâu nhận được những lợi ích thiết thực của hạnh Tinh tấn.
Vậy muốn thực hành hạnh Tinh tấn cần phải :
1. Lấy giải thoát và giác ngộ cho mình, cho người làm mục đích
Con người nếu lấy tiền tài, danh vọng, sắc đẹp làm mục đích, trọn đời chỉ lo thỏa mãn những sự đòi hỏi của xác thân, tức là tiến đến cảnh giới ô trược đen tối, tức là đi ngược với hạnh Tinh tấn. Nếu con người bằng lòng trong địa vị hiện tại của mình, không muốn phát triển trí tuệ, không muốn giải thoát những sự ràng buộc của kiếp người, thì người ấy cam tâm trọn đời đứng một chỗ, không biết bước một bước nào; như vậy là trái với hạnh Tinh tấn. Cho nên, muốn thực hành hạnh Tinh tấn, phải cần tự nguyện lấy giác ngộ và giải thoát làm mục đích, nghĩa là trọn đời xả bờ mê lầm hướng tìm sự Thật, trọn đời cởi bỏ những phiền não ràng buộc để sống như thật, đúng với sự Thật. Đã biết sống vì sự Thật, thì con người đã tìm được ý nghĩa của sự sống, đã hiểu rằng sống tức là hoạt động để được Giải thoát và Giác ngộ.

* Trang 110 *
device

2. Tự nhận rằng chỉ tự mình giác ngộ và giải thoát cho mình 
Đức Phật chỉ dạy con đường chân chánh phải đi để được giác ngộ và giải thoát, chúng ta phải tự bước những bước một trên con đường ấy. Đức Phật chỉ dạy những phương tiện tu hành, chính tự mình phải hành trì, phải sống đúng như lời Phật dạy. Không bao giờ người khác ăn cơm mà mình no, người khác tu mà mình chứng quả. Vì vậy người Phật tử cần phải nhận chân rằng chỉ tự mình giác ngộ, giải thoát cho mình, chỉ tự thân phải tiến từng bước một trên con đường chánh Đạo.
3. Luôn luôn nghĩ đến tự thân và hoàn cảnh xung quanh
Con người phải tự biết thành thật với chính mình, nghĩa là tìm hiểu những khuyết điểm, những khả năng của mình, thấy rõ sự vô thường giả tạm của tự thân, có vậy mới phát đại nguyện tự cải hóa tâm tánh và tinh tấn trên đường Đạo. Chúng ta luôn luôn cố gắng dẹp trừ những phiền não mê lầm của tự thân, phát triển những khả năng hướng thiện của mình, không dừng nghỉ, không thối thất. Chúng ta cần phải biết nhìn hoàn cảnh xung quanh, nhận rõ cuộc vô thường tan biến nào có trừ một ai, thấy sự khiếm khuyết đau khổ của con người hiện tại mà nguyện

* Trang 111 *
device

cứu giúp. Sự đau khổ mê mờ vẫn chưa thôi đeo nặng trên kiếp sống con người, thì ai đã tự cho mình là con Người phải tinh tấn dõng mãnh trên con đường tự giác và giác tha, tự lợi và lợi tha.
4. Sự giải thoát và giác ngộ chỉ trong nhứt niệm 
Có người thấy tự thân nhiều khuyết điểm, thấy hoàn cảnh quá đau khổ nên không dám tự tu, không dám phát nguyện cứu độ, và do vậy rụt rè, thối thất trên đường Đạo. Nếu chúng ta hiểu rằng một căn phòng tối trong một 100 năm nhưng vừa trong nhứt niệm thắp đèn, bóng tối liền diệt và ánh sáng chói tỏa, thì con người có mê mờ trăm đời ngàn kiếp, một phen phát hiện ánh sáng giác ngộ của tự tâm, thì bao nhiêu đen tối được tiêu trừ. Nếu chúng ta biết rằng chất cỏ khô cao như núi Tu Di, chúng ta chỉ dùng một chút lửa bằng hột cải có thể thiêu sạch, thì con người có nhiều tội lỗi phiền não trải qua nhiều đời nhiều kiếp chất cao lên mấy tầng Trời, trong nhứt niệm phát thiện niệm tu trì, thì thiêu sạch trong nháy mắt. Vậy nên trên con đường tu hành, chúng ta nên biết tinh tấn bước từng bước một chắc chắn hướng đến giải thoát và giác ngộ. Chúng ta không quá hấp tấp, không quá chậm trễ; rồi như lời Phật dạy : “Bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ hạnh phúc”. Một mai kia chân trời giải thoát đón mừng những tấm lòng quả quyết tinh tấn trên con đường Đạo.

* Trang 112 *
device

Vả lại trong phút giây phát thiện niệm tinh tấn tu hành, chính trong nhứt niệm ấy chúng ta đã hoán cải tự thân và hoàn cảnh, trở nên trong đẹp và sáng suốt rồi. Rồi thiện niệm chân thành trong thân tâm phóng chiếu ra đã cải tạo hoàn cảnh và tự tâm rất nhiều và với những kết quả lạc quan cao đẹp ấy, chúng ta mạnh dạn tinh tấn trên con đường giải thoát, giác ngộ.
5. Áp dụng hạnh Tinh tấn trong đời sống của chúng ta 
Hãy áp dụng ngay hạnh Tinh tấn trong đời sống hằng ngày trong những công việc vụn vặt, tỷ mỷ, trong chức nghiệp hiện tại, trong sự học hành, trong sự giáo dục tự thân. Nếu chúng ta thấy có tánh xấu hay ngủ trưa, hãy phát nguyện sáng nào cũng phải dậy lúc 4 giờ, nhứt định như vậy, dầu gió mưa, dầu bận việc, dầu đau ốm. Trong sự cương quyết thi hành quyết định của mình, chúng ta đã tập chiến thắng những tánh xấu, un đúc thêm nghị lực, chúng ta đã biết thực hành hạnh Tinh tấn. Đối với chức nghiệp hiện tại, hoặc làm vị giáo sư, hay làm một nhà nghệ sĩ, v.v... hãy tìm một lẽ sống, một lý tưởng trong chức sự hằng ngày của mình; nghề gì cũng được miễn rằng biết yêu nghề, biết trọng nghề và cố gắng làm thế nào nghề của mình càng ngày càng điêu luyện thêm, để lợi mình lợi người... như vậy là hiểu cách áp dụng

* Trang 113 *
device

 hạnh Tinh tấn. Đối với những Phật tử muốn cải hóa tự thân và giúp ích mọi người thì luôn luôn tập sống theo những lời Phật dạy, học hỏi giáo lý Phật dạy, tùy theo khả năng, hoàn cảnh, cố gắng thế nào để trở thành một sức mạnh cải hóa mọi hoàn cảnh và nêu cao chơn tinh thần Phật giáo.
H.Kết luận.
 Phật tử phải là một sức mạnh trong sáng, một năng lực hướng thiện, Phật tử phải biết dùng sức mạnh ấy để cải hoá tự thân và cải tạo hoàn cảnh, để tự hướng dẫn mình và người, tinh tấn trên con đường của chư Phật. Phật tử không được thối lui, không được dừng bước, không được do dự, không được chậm trễ một phút nào, một giai đoạn nào. Đã là người tức là phải hoạt động, là Phật tử, chúng ta phải chơn chánhthực hành hạnh Tinh tấn, luôn luôn tiến bước trên con đường giải thoát và giác ngộ.
“Hãy tinh tấn để tự giải thoát”.
“Hạnh Tinh tấn là hạnh chính của Phật tử”.
“Phật tử phải là những năng lực, những sức mạnh dũng tiến đến cảnh giới giải thoát và giác ngộ”.


 
*

* Trang 114 *
device

 
Đức Phật nhà đại giáo dục