LOGO VNBET
VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC


LTS. Trong một cuộc phỏng vấn dành cho tập san Phát triển xã hội, Thượng tọa Viện trưởng Viện Đại học Vạn Hạnh kiêm Chủ nhiệm tạp chí Tư tưởng Vạn Hạnh đã phát biểu nhiều ý kiến liên quan đến nhiều vấn đề trong lãnh vực giáo dục Đại học. Nhận thấy những ý kiến Thượng tọa nêu ra rất bổ ích và cần thiết cho việc xây dựng và phát triển nền Đại học quốc gia, nên Tòa soạn xin đăng nguyên văn bản phỏng vấn này.
Sứ mạng Đại học và thực trạng.
1. Mục tiêu giáo dục Đại học là phục vụ mỗi cá nhân (có một nghề theo sở thích để thăng tiến xã hội) và phát triển kinh tế (huấn luyện loại nhân lực cần cho nhu cầu kinh tế xã hội của quốc gia). Giáo sư có cho rằng đôi khi có có mâu thuẫn giữa hai mục tiêu đó (thí dụ...) và nếu có thì giới hữu trách nên giải quyết ra sao ?
- Rất có thể có mâu thuẫn giữa hai mục tiêu phục vụ mỗi cá nhân và phục vụ kinh tế quốc gia. Sự lựa chọn có thể tùy thuộc cá nhân, nếu cá nhân có những nhận định sáng suốt và tự chủ hay tùy thuộc cơ quan

* Trang 272 *
device

có thẩm quyền. Dầu thế nào, chúng ta phải ý thức rằng sinh viên chỉ có thể chọn ngành có kết quả nếu hợp với sở thích và khả năng của mình.
2. Trước tình trạng sinh viên tràn ngập trong các trường không có thi tuyển (Văn, Luật, Khoa học), Giáo sư thấy cần có những biện pháp gì :
- trong việc bành trướng các trường khác ?
- trong việc hướng dẫn sinh viên chọn ngành ? Giáo sư có thấy sinh viên có cảm tưởng bơ vơ, bị bỏ mặc về vấn đề này không ?
- Tình trạng sinh viên tràn ngập trong các trường không có thi tuyển vừa có hại cho sinh viên, vừa có hại cho chính bản thân trường ấy, một tình trạng cần chấm dứt sớm ngày nào hay ngày ấy. Mỗi trường đều có sự hạn chế trong khả năng thâu nhận sinh viên của mình, hạn chế vì cơ sở, hạn chế vì thiếu phương tiện, hạn chế vì thiếu giáo sư, hạn chế vì thiếu giáo sư có khả năng chuyên môn. Mỗi trường phải hiểu khả năng của mình và sự hạn chế của mình để đừng thâu nhận sinh viên bừa bãi.
3. Theo một tờ trình thì vì sự chọn lựa bừa bãi ngành học, vì sự học tập xô bồ, số sinh viên tốt nghiệp năm cuối học trình Cử nhân chỉ bằng 10% số sinh viên ghi danh năm thứ nhất. Giáo sư có cho đó là

* Trang 273 *
device

 một phí phạm nhân lực rất lớn ? Và có hậu quả gây đau khổ riêng cho nhiều sinh viên ?
- Nếu vì học tập xô bồ, lựa ngành bừa bãi mà số sinh viên tốt nghiệp Cử nhân chỉ có 10 % số sinh viên ghi danh, lẽ dĩ nhiên là một phí phạm nhân lực và tài lực rất lớn và gây nhiều đau khổ cho sinh viên và cho gia đình họ. Hiện tại, vì số sinh viên quá đông, vì số giáo sư quá thiếu, nên chưa đặt được vấn đề hướng dẫn sinh viên trong vấn đề chọn nghề và chọn môn học.

Điều kiện để thực hiện sứ mạng

4. Chúng tôi nghe nhiều đến Quy chế Đại học sắp ban hành nhưng mãi vẫn chưa thấy ban hành.
a. Tại sao có sự chậm trễ vậy ?
b. Giáo sư quan niệm thế nào về sự tự trị đại học mà chắc quy chế sẽ nói tới ? Về học vụ ? Về hành chánh, tài chánh ? Về học vụ, làm thế nào để mặc dầu các giáo sư quyết định tự do về chương trình học, quyết định đó vẫn hợp với nhu cầu xã hội chứ không có tính cách những quyết định tháp ngà mà không có ai chế tài, điều chỉnh được ? Về tài chánh, có nên để Đại học có quyền thâu học phí cao, vận động lạc quyên các cơ quan, foundations và có những trương mục ngoại ngân sách ?

* Trang 274 *
device

c. Về đãi ngộ giáo sư, tin đồn là sẽ có thêm phụ cấp giảng huấn và nghiên cứu có đúng không ? Con số là bao nhiêu, có đủ giúp các giáo sư bớt “chạy trường” làm thêm nghề phụ, để chuyên tâm việc nghiên cứu và giảng huấn ở nơi chính của mình không? Trong quy chế, có điều khoản xóa bớt các bất bình đẳng giữa giáo sư, giảng sư và phụ khảo không ?
d. Xin Giáo sư cho biết hiện nay có chương trình nào để thường xuyên tăng gia số nhân viên giảng huấn ? Có biện pháp nào giúp các phụ khảo thăng tiến ?
e. Trong việc soạn thảo quy chế, Giáo sư thấy nên tham khảo ý kiến những ai ?
- Vấn đề chậm trễ trong sự ban hành Quy chế Đại học, xin hỏi các vị có thẩm quyền.
Đối với chúng tôi, vấn đề tự trị Đại học là một vấn đề ý thức trách nhiệm hơn là một vấn đề quyền lợi để đòi hỏi. Các nhà lãnh đạo Đại học chỉ có thể làm trọn phận sự của mình, nếu có được tự trị Đại học, chớ không phải đòi hỏi quyền tự trị Đại học để muốn làm gì thì làm, nhiều khi làm hại cả Đại học nữa. Về học vụ, không phải giáo sư hoàn toàn có quyền định đoạt mà phải có sự bàn cãi, chấp thuận của vị Khoa trưởng hay cơ quan Đại học liên hệ. Và các sự bàn cãi lẽ dĩ nhiên phải dựa trên nhu cầu quốc

* Trang 275 *
device

gia, xã hội. Vấn đề học phí, vận động lạc quyên là vấn đề nội bộ của mỗi Đại học. Còn cho phép hay không tùy thuộc các cơ quan liên hệ với Đại học.
Về các mục c, d, e, xin hỏi các vị có thẩm quyền.
5. Trường ốc thiếu thốn, so với tỷ số gia tăng rất nhanh (số sinh viên toàn quốc theo một ước tính, sẽ tăng tới 100.000 trong 3, 4 năm tới). Chính quyền đã trù liệu biện pháp giải quyết chưa ? Việc thiếu thốn trường ốc trở ngại cho việc giáo dục theo đúng nghĩa đại học như thế nào ?
- Xin hỏi chính quyền. Thiếu trường ốc, thiếu nhân viên giảng huấn lẽ dĩ nhiên là những trở ngại lớn cho sinh viên.
6. Giáo sư nghĩ có nên cho sinh viên tham gia một phần việc quản trị Đại học như ở một vài đại học tiên tiến ?
- Chúng ta không nhứt thiết phải theo tất cả những gì các Đại học tiên tiến đã làm.
7. Khi sinh viên tranh đấu vì những mục tiêu chính trị, xa với những quyền lợi thực tiễn của họ, Giáo sư nghĩ nên đối phó giải quyết ra sao ?
- Sinh viên có quyền tranh đấu vì mục tiêu chính trị. Đó là quyền của mỗi công dân. Nhưng nhà trường

* Trang 276 *
device

 chỉ có trách nhiệm gìn giữ sự tranh đấu có tính cách cá nhân ấy không hại đến sự học hành của các sinh viên khác.
8. Có cần cải tổ gì về chương trình, phương pháp giảng dạy, xin Giáo sư cho biết có biện pháp nào giảm bớt tình trạng sinh viên chỉ đọc những điều giáo sư nói ở trong lớp mà không đọc sách thêm ?
- Vấn đề cải tổ chương trình là trách nhiệm của giáo sư, của ban giảng huấn. Tình trạng sinh viên chỉ học những điều giáo sư nói trong lớp mà không đọc sách thêm do nhiều nguyên nhân : Vấn đề giáo sư giảng dạy, vấn đề khan hiếm sách vở, vấn đề khả năng sinh ngữ của sinh viên, vấn đề tổ chức thi cử, v.v...
9. Về ngân khoản dành cho đại học (công cũng như tư), chúng tôi được biết là quá ít (Tờ trình Phái đoàn Wisconsin cho biết số chi phí cho một sinh viên Việt Nam chỉ là 54 Mỹ kim so với 320 Mỹ kim cho một sinh viên Nhật, và 20 lần, 30 lần số 54 Mỹ kim cho một sinh viên Mỹ) và phần lớn là chi phí điều hành (trả lương nhân viên) chứ không hay ít có chi phí phát triển. Xin Giáo sư cho biết có cách nào tăng phần ngân sách giáo dục trong ngân sách quốc gia ? Về ngoại viện, một ước tính cho biết trong 10 năm tới, có lẽ cần tới 40 triệu Mỹ kim để phát triển đại

* Trang 277 *
device

 học ở Việt Nam; theo Giáo sư, trong tình trạng Việt hóa, ta có hy vọng USAID tiếp tục tài trợ nhiều cho Đại học? Ngoài ra, có những nguồn viện trợ quốc tế khác, như các tổ chức vùng (như SEAMEO) hay các cơ quan tư ?
- Ngân khoản dành cho Đại học công cũng như tư còn quá ít, hoàn toàn dành cho điều hành, không có dành cho phát triển. Đây là vấn đề chánh sách quốc gia, và trong tình trạng chiến tranh hiện tại, khó mong có những thay đổi rõ rệt và dứt khoát. USAID đặt nặng tài trợ nếu không phải là gần như tất cả cho trường Đại học công, và đây tùy thuộc sự điều đình và thỏa thuận giữa Bộ Giáo dục và USAID.

Vài vấn đề đặc biệt

10. Nhiều Đại học mới đã xuất hiện, vấn đề giấy phép của một vài trường cũng còn lôi thôi chưa giải quyết. Xin Giáo sư cho biết là liệu có vấn đề tương đương bằng cấp đặt ra không ? Làm thế nào để các trường tôn trọng các tiêu chuẩn chung để văn bằng được công nhận tương đương ? (nhiều sinh viên lo lắng về vấn đề này). Có nên có một Ban Quản trị chung cho các Đại học (ít ra các Đại học công) như Phái đoàn Wisconsin đề nghị, để giải quyết vấn đề trên, trong nhiều vấn đề khác hay không ? Có nên có

* Trang 278 *
device

 một kế hoạch quốc gia để hướng dẫn các đại học để khỏi giẫm chân lên nhau, sản xuất dư thừa người trong các ngành ?
- Vấn đề Đại học mới chưa có giấy phép, nên giải quyết cho thật sớm để bảo vệ quyền lợi của sinh viên. Vấn đề tương đương bằng cấp tùy thuộc ý thức trách nhiệm và khả năng Đại học của những vị có trách nhiệm điều khiển Đại học. Nên có một Uy ban phối hợp gồm các vị có trách nhiệm điều khiển các Đại học công và tư để thỏa thuận những tiêu chuẩn chung để văn bằng được công nhận tương đương và để dự thảo kế hoạch quốc gia hướng dẫn các Đại học khỏi phải giẫm chân nhau.
11. Giáo sư nghĩ sao về biện pháp tạm đóng cửa các Đại học và tổ chức một kỳ thi ? Về biện pháp động viên sinh viên tại chỗ ?
- Biện pháp tạm đóng cửa các Đại học và tổ chức một kỳ thi đem lại nhiều rắc rối và thiệt thòi cho sinh viên và cho các Đại học. Nhưng trước tình hình quốc gia hiện tại, nên không ai muốn nói gì cả.
12. Hòa bình vãn hồi, Giáo sư có nghĩ Đại học sẽ trở thành môi trường của đấu tranh chính trị ?
- Hòa bình có vãn hồi hay không vãn hồi, các Đại học bao giờ cũng là cơ sở giáo dục chớ không thể

* Trang 279 *
device

biến thành những cơ cấu đấu tranh chính trị. Vấn đề đấu tranh chính trị tùy thuộc ý thức trách nhiệm của cá nhân sinh viên và cá nhân giáo sư, không bao giờ có thể trở thành mục tiêu cho một cơ sở giáo dục Đại học.



 
*

* Trang 280 *
device

 
Đức Phật nhà đại giáo dục