LOGO VNBET
tuy hai nhưng là một tuyệt đối bất nhị. Hai phương diện  đó  là tịnh Phật  quốc  độ  và  thành tựu  chúng sinh. Chúng  ta gọi đó  là  tông chỉ của Duy-ma-cật sở thuyết.
III. CƠ SỞ TƯ TƯỞNG
Như đã biết, Duy-ma-cật sở thuyết còn có một tên khác nữa  là Bất tư nghị giải  thoát. Đó  là  tên kinh mà cũng  là  tông chỉ của kinh. Chúng  ta có  thể đi sâu vào  tông chỉ của kinh qua hai phạm  trù:  tông thể và tông dụng. Tông thể là cơ sở tư tưởng để từ trên  đó Bồ-tát  triển  khai  thực  tiễn  hành  đạo của mình. Tông dụng  là mục  tiêu và cũng  là  thực  tiễn hành đạo của Bồ-tát. Như vậy, cơ sở tư tưởng của Duy-ma-cật  là bất tư nghị giải  thoát, mà  thực  tiễn hành đạo của Duy-ma-cật cũng  là bất tư nghị giải thoát. Nói  cách  khác,  ở  đây  tông  thể của  kinh  là “nhập bất nhị pháp môn” và tông dụng của kinh là “tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sinh”.
Từ quan điểm triết học mà nhìn, chủ điểm mà kinh lấy  làm nền tảng  và  triển  khai  nhận  thức về  thực tại  là  nguyên  lý bất  nhị (advaita). Để  nhận  thức được  thực tại  chân  thực, Bồ-tát cần  đi  qua  cánh cửa bất nhị.  
Nguyên lý bất nhị hướng dẫn nhận thức khởi đi từ những thực tại sai biệt mà khám phá ra thực tại tối hậu là Tuyệt đối thể ngay trong các tồn tại sai biệt ấy. Tức  siêu  việt  những mặt  đối lập của  thực tại vốn  chỉ tồn tại  trong  thế  giới  danh  ngôn  và  khái

* Trang 43 *
device

niệm, như  sinh  và diệt, nhiễm  và tịnh,  sinh tử và Niết-bàn. Trước hết, hiện  thực được phơi bày với bản  tính mâu  thuẫn nội tại của nó. Các khái niệm mâu thuẫn nhau, loại trừ lẫn nhau, cùng tồn tại như là yếu  tính của tồn tại,  khiến  cho  hiện  thực  xuất hiện  trước nhận  thức như  là  thực tại hư huyễn, và như vậy nhận thức không có nội dung, trống rỗng.  
Thế  nhưng,  thực tại tối hậu,  mà  nhận  thức  đạt được  ở  đây  như  là  Tuyệt  đối  thể,  nguyên  lai  là chỉnh  thể  thống  nhất của  hai  thái cực mâu  thuẫn biện chứng.  
Tuyệt đối  thể đó  là kết  luận của quá  trình tư biện, là giới hạn của tri thức duy lý. Nó tồn tại như khái niệm vô hạn hay vô cực  trong  toán học. Bản  thân của  khái  niệm  vô hạn  là một  nghịch  lý  toán học. Không một phép  toán nào khả dĩ chứng minh tồn tại hiện  thực của một  thực  thể vô hạn. Nhưng nếu loại bỏ khái niệm vô hạn, thì không một phép toán nào  khả dĩ  được  thực  hiện  trong  toán học. Cũng vậy,  Tuyệt  đối  thể  là một  khái  niệm  nghịch  lý trong  triết học. Nguyên  lý bất  nhị  không  thủ  tiêu các mặt đối lập và mâu thuẫn của hiện thực để cho nhận thức đối diện một thế giới trống rỗng, hư vô. Nguyên  lý bất  nhị  dung hợp  các mặt  đối lập  và mâu thuẫn của hiện thực  thành một Tuyệt đối thể. Nhưng Tuyệt đối  thể không được nhận  thức  trong từng hiện  thực sai biệt; vả lại, ngoài hiện  thực sai biệt cũng không thể nhận thức được Tuyệt đối thể. Nguyên  lý bất  nhị  đẩy  nhận  thức  diễn  qua  nhiều

* Trang 44 *
device

 
Duy-Ma-Cật Sở Thuyết