LOGO VNBET
ĐẠO ĐỨC TRONG NẾP
SỐNG NGƯỜI PHẬT TỬ
Nhân ngày lễ Phật Đản năm nay, chúng tôi xin trình bày về đề tài: “Nếp sống Phật giáo”, một đề tài mà Đức Bổn sư Thích Ca đã giảng thuyết nhiều lần, nhưng cụ thể và rõ ràng là trong bài kinh Đức Phật dạy người con trai mình là La Hầu La, sau khi La Hầu La xuất gia. Những bài kinh này đều có bản dịch trong Trung Bộ Kinh II, Kinh thứ 61 và 62, và trong Trung Bộ Kinh III, Kinh thứ 147.
Kinh này đã được Vua A Dục, thế kỷ thứ 3 trước công nguyên khắc trên bia ký Bhàbra, kêu gọi mọi người xuất gia và tại gia Phật tử cần phải tụng đọc.
Chúng ta không phải là con trai Đức Phật như La Hầu La, nhưng đều là người con tinh thần của Đức Phật. Những lời dạy chí tình và đầy trí tuệ của Đức Phật đối với La Hầu La, cách đây gần ba ngàn năm tại Ân Độ cũng là lời dạy đối với tất cả chúng ta, những người con Phật Việt Nam, xuất gia cũng như tại gia, nam cũng như nữ, trẻ cũng như già.
Chúng ta hãy cùng nhau suy gẫm về những lời giáo huấn của Đức Phật và nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo.

* Trang 51 *
device

Đức Phật hỏi: “Này La Hầu La, nhà ngươi nghĩ thế nào? Mục đích của cái gương là gì?”
La Hầu La trả lời: “Bạch Thế Tôn, mục đích là để phản tỉnh.”
“Cũng vậy, Đức Phật dạy, này La Hầu La, sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành thân nghiệp, sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành khẩu nghiệp, sau khi phản tỉnh nhiều lần, hãy hành ý nghiệp.”
Nếp sống đạo hạnh là nếp sống luôn luôn có phản tỉnh, không buông trôi, không phóng túng. Cái gương mà Đức Phật nói không phải là cái gương soi mặt, mà là cái gương tâm hồn soi chiếu lại mọi ý nghĩ, lời nói và việc làm của mình có hợp hay không với nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo. Tức là như lời Phật dạy La Hầu La, có hại hay không có hại đối với mình và đối với người, đem lại hạnh phúc hay là gây ra đau khổ bất hạnh cho mình và cho người.
Vì sao Đức Phật lại khuyên chúng ta phải phản tỉnh nhiều lần?
Đó là do quá trình diễn biến của nghiệp, có thể chia làm ba giai đoạn: Giai đoạn một là giai đoạn dụng tâm, cũng gọi là tác ý. Thông thường chúng ta gọi là ý muốn. Thí dụ hôm nay là ngày lễ Phật Đản, nhưng ngay từ hôm qua và trước nữa, có vị đã có ý muốn hôm nay đến chùa lễ Phật, nghe giảng, làm nhiều Phật sự và thiện sự khác. Nhưng cũng có những vị chắc chỉ là số rất ít, nhân ngày lễ Phật Đản lại muốn

* Trang 52 *
device

đi xem bói, xem toán, mong được một dịp “cầu tài lộc”.
Ngay trong giai đoạn ý muốn này, chúng ta cũng phải phản tỉnh xét xem muốn như vậy là đúng hay không đúng, hợp hay không hợp với nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo, có lợi lạc cho mình và cho người hay không, đem lại hạnh phúc hay là gây ra đau khổ cho mình và cho người, hay là cho cả hai. Nếu trong giai đoạn ý muốn, Quý vị phản tỉnh và thấy ngày lễ Phật Đản mà đi xem bói toán là không thích hợp, là nêu gương xấu mê tín dị đoan cho chồng con, họ hàng bè bạn và những người khác thì Quý vị hãy kiên quyết từ bỏ ý muốn đó đi. Ngược lại, đối với Quý vị, nhân ngày lễ Phật Đản nảy sinh ý muốn đi chùa, lễ
Phật, nghe thuyết giảng, làm nhiều Phật sự và thiện sự khác, các vị phản tỉnh thấy ý muốn đó là tốt đẹp, đem lại an lạc cho mình và cho người khác, hiện nay cũng như về sau, thì Quý vị hãy cương quyết thực hiện ý muốn đó, mà cũng chính vì tuyệt đại đa số các vị đã có ý muốn tốt đẹp đó, cho nên hôm nay chúng tôi có duyên lành thuyết giảng trong một hội chúng đông đảo và hồ hởi như thế này.
Kính thưa Quý vị, nếu mọi việc chúng ta làm, mọi lời chúng ta nói, mọi ý nghĩ của chúng ta đều được phản tỉnh xem xét cẩn thận ngay từ trong giai đoạn ý muốn, như lời Đức Phật dạy La Hầu La, thì bao nhiêu sai lầm, tội ác và bất hạnh ắt đã không xảy ra trong thế giới đau thương này.

* Trang 53 *
device

Giai đoạn hai, thưa Quý vị, là giai đoạn, một việc đã bắt đầu làm, đang làm. Ngay trong giai đoạn này, giai đoạn việc làm đang diễn biến, chúng ta vẫn tiếp tục phản tỉnh: Việc này chúng ta đang làm hợp hay không hợp với nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo, có gây thiệt hại cho mình, cho người khác, hay cho cả hai hay không, hay là ngược lại, có đem lại an lạc cho mình, cho người khác, cho cả hai hay không? Nếu qua phản tỉnh, xét thấy là có hại cho mình, cho người, cho cả hai thì chúng ta hãy cương quyết chấm dứt việc làm đó. Nhưng nếu qua phản tỉnh, xét thấy việc mình làm đem lại lợi lạc, hạnh phúc cho mình và cho người, cũng như cho cả hai thì chúng ta hãy cương quyết tiếp tục việc làm đó, dù có khó khăn cản trở.
Cũng như ngày hôm nay, Quý vị hoan hỷ đến đây lễ Phật, nghe thuyết pháp, làm nhiều thiện sự và Phật sự, trong lòng Quý vị cảm thấy an lạc, hạnh phúc, trí tuệ quý vị tăng trưởng. Nếu Quý vị xét thấy đúng như vậy thì Quý vị hãy yên tâm tiếp tục làm trong ngày lễ Phật Đản này cũng như trong các ngày lễ Phật khác, hay là mỗi khi có điều kiện.
Trái lại, có những việc Quý vị đang làm, đang tiến hành, nhưng trong quá trình làm, Quý vị xét thấy là không có lợi cho mình, cho người, không có lợi cho cả hai, thì dù ý muốn ban đầu có tốt chăng nữa, Quý vị cũng nên chấm dứt ngay công việc đó.
Đức Phật dạy La Hầu La rằng: “Này La Hầu La, khi nhà ngươi đang làm một thân nghiệp, nhà

* Trang 54 *
device

ngươi cần phản tỉnh thân nghiệp ấy như sau: Thân nghiệp này ta đang làm, thân nghiệp này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai, thời thân nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ. Này La Hầu La, nếu trong khi phản tỉnh, nhà ngươi biết thân nghiệp đang làm là bất thiện như vậy, thì nhà ngươi hãy từ bỏ một thân nghiệp như vậy. Nhưng nếu, này La Hầu La, trong khi phản tỉnh, nhà ngươi biết như sau: Thân nghiệp này ta đang làm không đưa đến tự hại, không đưa đến hại người, không đưa đến hại cả hai, thời thân nghiệp này là thiện, đưa đến an lạc, đem đến quả báo an lạc, thân nghiệp như vậy, này La Hầu La, nhà ngươi cần phải tiếp tục làm.
Giai đoạn ba là giai đoạn một việc đã được làm xong. Chúng ta cũng cần phản tỉnh xem việc mà chúng ta làm có hợp hay không hợp với nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo, có gây thiệt hại hay không cho mình và cho người, có gây thiệt hại hay không cho cả hai, có đem lại an lạc và hạnh phúc hay không cho mình và cho người khác hay là cho cả hai. Nếu phản tỉnh và nhận thấy việc đã làm có gây thiệt hại cho mình và cho người khác, hay là cho cả hai, thì chúng ta phải thành thật ăn năn hối lỗi, trung thực bộc lộ lỗi lầm với bậc Đạo sư hay là với những người bạn đồng tu, đồng đạo của mình. Sau đó, hạ quyết tâm từ nay không làm lại một việc làm có hại như vậy nữa. Nhưng nếu qua phản tỉnh, nhận thấy việc mình đã làm là hợp với nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo, đem

* Trang 55 *
device

lại hạnh phúc, an lạc cho mình và cho người khác, hay cho cả hai, thì chúng ta thật sự hoan hỷ, sẵn sàng làm lại việc đó một lần nữa, nhiều lần nữa mỗi khi có điều kiện, vì hạnh phúc, an lạc của bản thân mình và của mọi người.
Chính Đức Phật cũng đã khuyến cáo La Hầu La nên làm như vậy, sau mỗi việc làm của mình: “Này La Hầu La, sau khi nhà ngươi làm xong một thân nghiệp, nhà ngươi cần phải phản tỉnh thân nghiệp ấy như sau: Thân nghiệp này ta đã làm, thân nghiệp này của ta đưa đến tự hại, đưa đến hại người khác, đưa đến hại cả hai, thời thân nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ. Một thân nghiệp như vậy, này La Hầu La, nhà ngươi cần phải thưa lên, cần phải tỏ lộ, cần phải trình bày trước các vị Đạo sư, hay trước các vị đồng Phạm hạnh có trí. Sau khi đã thưa lên, tỏ lộ, trình bày, cần phải phòng hộ trong tương lai.”
“Lại nữa, nếu trong khi phản tỉnh, này La Hầu La, nhà ngươi biết như sau: Thân nghiệp này ta đã làm, không đưa đến tự hại, không đưa đến hại người, không đưa đến hại cả hai, thời thân nghiệp này là thân nghiệp thiện, đưa đến an lạc, đem đến quả báo an lạc. Do vậy, này La Hầu La, nhà ngươi phải an trú trong

* Trang 56 *
device


niềm hoan hỷ, tự mình tu học ngày đêm trong các thiện pháp”. Đối với mỗi việc làm của thân, trong kinh gọi là thân nghiệp, dù khi còn là ý muốn hay là khi đang làm, hay là sau khi đã làm xong, Đức Phật đều khuyên La Hầu La cũng như tất cả Phật tử chúng ta đều nên tỉnh táo xem xét là thiện hay bất thiện. Nếu là thiện thì hãy tu học ngày đêm để tăng trưởng những việc làm thiện đó. Và nếu là bất thiện thì cũng hãy cố gắng ngày đêm để dứt bỏ, đoạn trừ, đề phòng, ăn năn, hối lỗi, để cho những pháp bất thiện đó không bao giờ còn tái phạm.
Kính thưa Quý vị, như vậy Đức Phật cũng rất coi trọng khẩu nghiệp, luôn răn chúng ta không được nói dối, nói chia rẽ, nói ác, nói lời vô nghĩa, đặc biệt là không được nói dối. Đức Phật răn La Hầu La, rằng một người nói dối có ý thức mà không xấu hổ thì không có việc gì ác mà không làm. Đức Phật ví con người đó như con voi xông trận mà không biết bảo vệ cái vòi của mình thì không còn biết sợ là gì nữa. Đức Phật nói: Con voi của vua, khi lâm trận, dùng hai chân trước, dùng hai chân sau, dùng phần thân trước, dùng phần thân sau, dùng đầu, dùng tai, dùng ngà, dùng đuôi, nhưng bảo vệ cái vòi. Nếu con voi lâm trận mà dùng cả cái vòi nữa, không bảo vệ cái vòi thì tức là đã quăng bỏ mạng sống của mình rồi. Và nay voi của vua không có việc gì mà không làm. Cũng vậy, này La Hầu La, đối với ai biết mà nói dối, không có tàm quý, thời Ta nói rằng, người ấy không có việc gì


* Trang 57 *
device

ác mà không làm. Do vậy, này La Hầu La, Ta quyết không nói dối, dầu nói dối để mà chơi. Như vậy, này La Hầu La, ngươi phải học tập.”
Thưa Quý vị! Đức Phật răn chúng ta đừng có nói láo, nói dối như vậy. Người đời bây giờ, xem lời nói như gió thoảng qua, cho nên không cẩn thận trong lời nói, nhiều khi nói dối để mà chơi, làm trẻ con cũng bắt chước. Đó là điều rất không nên, trái lời Phật dạy, “không được nói dối, dù là nói để mà chơi”. Tất nhiên có trường hợp không thể nói hết sự thật được. Nhưng lúc ấy, chúng ta nên giữ im lặng, vì nói ra không có lợi.
Chúng ta không nói hết tất cả sự thật, vì hoàn cảnh đôi khi bắt buộc như vậy, nhưng chúng ta tuyệt đối không được nói dối. Xã hội tồn tại được là nhờ dựa vào lòng tin cậy giữa mọi người với nhau. Tệ nói dối một khi tràn lan, không những làm mất đi hòa khí mà còn phá hủy ngay nền tảng của xã hội là lòng tin cậy lẫn nhau. Một xã hội như vậy sẽ không tránh khỏi điêu tàn. Xã hội như vậy, gia đình cũng thế, vì gia đình chỉ là xã hội thu nhỏ lại. Chúng ta hãy bắt đầu từ mỗi gia đình Phật tử: Trên từ ông bà cho tới cha mẹ, anh em, con cái, mỗi người hãy sống thật, nói lời chân thật, không nói dối, dù nói dối để mà chơi, như Đức Phật đã từng răn La Hầu La vậy.
Như vậy không những đối với việc làm nơi thân, mà cả đối với lời nói, đối với mỗi ý nghĩ chớm nở trong tâm mình, Đức Phật cũng đều khuyên chúng ta

* Trang 58 *
device

phản tỉnh, xem xét là thiện hay bất thiện. Nếu là thiện thì học tập phát huy tăng trưởng lên, nếu là bất thiện thì phấn đấu không mệt mỏi để diệt trừ xóa bỏ. Và chỉ sau khi nhiều lần phản tỉnh như vậy đối với việc làm, lời nói và ý nghĩ của mình, chúng ta mới có thể tiến dần tới chỗ tất cả ba nghiệp của chúng ta, thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp, dần dần được trong sạch, sáng sủa, hoàn toàn hợp với nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo. Chúng ta dần dần thực hiện theo đúng lời dạy của Đức Phật như đã ghi trong Kinh Pháp Cú:
“Không làm mọi điều ác,
Thành tựu các hạnh lành,
Tâm ý giữ trong sạch,
Chính lời chư Phật dạy.”
                (Pháp Cú 183)
Tâm ý giữ trong sạch, phải là mối quan tâm thường xuyên và hàng đầu của mọi Phật tử chúng ta, xuất gia hay tại gia. Vì sao vậy? Thưa Quý vị, đây là vì, thông thường người ta suy nghĩ trước rồi mới nói, mới làm. Tất cả chúng ta đều tâm niệm câu kệ
của Kinh Pháp Cú:
‘Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo,
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như bánh xe vật kéo.”
                          (Pháp Cú 1)

* Trang 59 *
device

Nghĩa là Tâm ý đã bất thiện nhơ bẩn, đầy tham, sân, si, thì lời nói, hành động với tâm ý như vậy cũng sẽ bất thiện, nhơ bẩn, đầy tham, sân, si, và đem lại quả báo đau khổ.
Trái lại, như Kinh Pháp Cú nói:
“Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng không rời hình.”
                       (Pháp Cú 2)
Nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo là nếp sống với tâm ý trong sạch. Đó cũng chính là nếp sống hạnh phúc. Một niềm hạnh phúc mình tự tạo cho mình, đem lại cho mình chứ không phải người nào khác, dù là cha mẹ, bà con cũng không làm được. Đó chính là ý tứ của câu kệ 43 trong Kinh Pháp Cú:
“Điều cha mẹ, bà con,
Không có thể làm được,
Tâm hướng chánh làm được,
Làm được tốt đẹp hơn!”
                          (Pháp Cú 43)
Tâm hướng chánh là tâm thiện, tâm lành, tâm trong sạch. Trái lại, con người có tâm bất thiện cũng là người bất hạnh nhất trên đời, một nỗi bất hạnh còn lớn lao hơn, đáng sợ hơn là điều ác kẻ thù đem lại cho mình nữa. Kinh Pháp Cú viết:
“Oan gia hại oan gia,
Kẻ thù hại kẻ thù,

* Trang 60 *
device

Không bằng tâm hướng tà,
Gây ác cho tự thân.”
                        (Pháp Cú 42)
Vì sao Kinh Pháp Cú lại nói như vậy? Đấy là vì tâm bất thiện là kẻ thù ở bên trong, kẻ thù làm hại ngấm ngầm, cho nên cũng là kẻ thù đáng sợ hơn cả.
Có vị nêu câu hỏi: Làm sao giữ được cho tâm ý luôn thiện lành trong sạch? Làm sao giữ cho tâm ý không còn nghĩ ác, nghĩ bất thiện? Làm sao đừng có tham, sân, si, bớt tham, sân, si, mặc dầu vẫn biết tham, sân, si là sai trái, đau khổ? Đó là một câu hỏi rất chính đáng, Đức Phật đã từng nói “rối ren thay loài người” (Kinh Kandaraka, Trung Bộ II, Kinh 51). Có người biết hút thuốc lá là có hại nhưng vẫn hút, biết uống rượu là có hại nhưng vẫn uống. Đó là sức mạnh của thói quen, một sức mạnh đáng sợ. Cũng như một người đi mãi trong sương mai, thế nào áo cũng thấm sương. Muốn cho áo mình được khô, phải phơi phóng bao nhiêu ngày! Đối với tâm người cũng vậy. Tâm người nghĩ ác hay nghĩ thiện cũng thành thói quen. Mà đã thành thói quen, nhất là thói quen xấu, thì cũng phải có công phu, mất thời gian mới trừ bỏ được. Trước hết phải tự tạo cho mình một môi trường tốt với những bạn bè tốt, những thiện tri thức, như sách Phật thường nói. Trong Tiểu Kinh Mãn Nguyệt (Kinh Trung Bộ số 110), Đức Phật giới thiệu cho chúng ta rõ thế nào là nếp sống của một người bất thiện. Một người bất thiện là một người đầy những tánh bất thiện, như không có lòng tin, không có

 

* Trang 61 *
device

xấu hổ, không có sợ hãi, nghe ít, biếng nhác, thất niệm, liệt tuệ. Người bất thiện suy tư như người bất chánh, suy tư tự làm hại mình, suy tư làm hại người khác, suy tư làm hại cả hai. Người bất thiện nói năng như người bất chánh: Nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm. Người bất thiện hành động như người bất chánh: Sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục. Như vậy, với những định nghĩa trên, chúng ta biết ngay thế nào là người bất thiện, và giúp chúng ta tự tránh không trở thành người bất thiện.
Quý vị thường xuyên đến đây lễ Phật, nghe giảng kinh, đọc sách Phật, cùng nhau nói chuyện đạo lý, làm các việc Phật sự và thiện sự, đó chính là tự tạo cho mình một môi trường tốt, bài trừ niệm ác, nảy sinh niệm lành, niệm thiện. Một người làm thì khó, hay là mới bắt đầu làm thì khó. Nhưng nếu có tổ chức nhiều người cùng làm và làm nhiều lần, thành quen, thành nếp thì công việc khó khăn mấy cũng sẽ hoàn thành tốt đẹp.
Có môi trường tốt rồi, có bạn bè tốt rồi, chúng ta còn phải nỗ lực bản thân nữa.
Kinh An Trú Tầm (Kinh thứ 20, Trung Bộ Kinh I) dạy chúng ta phương pháp nỗ lực đúng đắn để nuôi dưỡng niệm lành, loại trừ niệm ác. Kinh An trú tâm nói có năm biện pháp tất cả.
Biện pháp thứ nhất: Là lấy niệm lành xua đuổi niệm ác. Thí dụ: Lấy niệm từ bi xua đuổi niệm sân giận. Đức Phật dùng ví dụ người thợ mộc khéo dùng

* Trang 62 *
device


một cái nêm này (ý nghĩ lành) đánh bật một cái nêm khác (ý nghĩ ác).
Biện pháp thứ hai: Là ngẫm nghĩ về hậu quả tai hại của niệm ác sẽ dẫn tới tội ác và sự trừng phạt. Cũng như một người quan sát thấy mình đang đeo quanh cổ một cái xác chó chết, sợ quá, liền vứt bỏ đi. Cũng như hiện nay, người nghiện thuốc lá suy nghĩ thấy hút thuốc có thể gây cho mình và con cái mình (ngửi khói thuốc) mắc bệnh ung thư cho nên phát sợ, bèn bỏ hút thuốc...
Biện pháp thứ ba: Là cố gắng quên niệm ác đi, đừng nghĩ tới nó nữa. Phật lấy thí dụ một người nhắm mắt để khỏi phải thấy một vật gì đó có thể thúc đẩy mình làm ác.
Biện pháp thứ tư: Là hãy chặn dòng niệm ác lại, để cho nó giảm bớt sức mạnh. Đức Phật dùng ví dụ một người đang chạy, chuyển sang đi, rồi chuyển sang đứng, rồi ngồi, rồi nằm. Tôi có thể lấy ví dụ hút thuốc để minh họa lời Phật. Một người nghiện thấy bao thuốc là thì cầm ngay lấy, rút thuốc, đánh diêm châm, hít ba hơi luôn. Bây giờ thấy bao thuốc, khoan cầm lấy bao, và khi đã cầm lấy bao rồi, thì khoan rút điếu thuốc ra, khoan châm diêm hay là đã châm diêm rồi, thì khoan hít một hơi, v.v... Bởi vì, mỗi khi dừng lại như vậy, chúng ta đều có thể phản tỉnh, nhớ đến lời dạy của thầy thuốc rằng thuốc lá gây bệnh ung thư như thế nào, lời nhắn của vợ rằng hút thuốc tốn tiền như


* Trang 63 *
device

thế nào, v.v... Nhờ vậy, có thể ngăn không hút thuốc nữa.
Biện pháp thứ năm: Là dùng ý chí, nghị lực khống chế niệm ác, không cho nó sanh khởi. Phật ví dụ một người khỏe vật ngã một người yếu.
Trên đây là năm biện pháp khống chế và loại trừ niệm ác được Đức Phật giảng trong Kinh An Trú Tầm. Đó là những lời dạy rất thiết thực và cụ thể, mọi người đều có thể áp dụng trong cuộc sống hàng ngày. Một điều chúng ta cần ghi nhớ là tất cả các niệm đều vô thường, dù ác hay thiện, nếu nó không được nuôi dưỡng bằng những niệm tương ứng và nhất là việc làm tương ứng. Tôi lấy ví dụ niệm hút thuốc của người nghiện thuốc lá. Niệm hút thuốc đó được nuôi dưỡng bằng những niệm như là hút thuốc lá vô hại, hút thuốc thêm sáng kiến, hút một điếu có thể giảm thọ vài ba giây nhưng cười một tiếng lại tăng thọ bảy giây, v.v... Nếu chúng ta không nuôi dưỡng niệm hút thuốc bằng những niệm như vậy, trái lại chống đối nó, bài trừ nó bằng những niệm như hút thuốc gây bệnh ung thư, hút thuốc hại phổi, hút thuốc tốn tiền, v.v... thì niệm hút thuốc có thể dần dần không còn chi phối chúng ta như trước nữa. Và chúng ta có thể tiến tới bỏ thuốc lá mà không gặp khó khăn gì cả.
Một điều nữa, chúng ta cũng cần ghi nhớ là niệm thiện, nói chung, mạnh hơn niệm ác, cũng như ánh sáng mạnh hơn bóng tối. Vậy niệm ác sở dĩ chi phối chúng ta được là vì chúng ta không biết nó là ác.

* Trang 64 *
device

Nếu biết được nó là ác, thì tự nhiên nó sẽ tan biến đi. Chính vì vậy mà kinh sách Phật khuyên chúng ta nên luôn luôn chánh niệm tỉnh giác, biết rõ mình đang nghĩ gì, nói gì, làm gì và ý nghĩ đó, lời nói đó, việc làm đó là thiện hay bất thiện, đem lại an lạc hay đau khổ cho mình và cho người. Có người nghĩ ác mà không biết mình nghĩ ác. Con người như thế rất khó tu tập bỏ ác làm lành. Cũng như có người làm điều thiện mà không biết mình làm điều thiện thì cũng rất khó tăng trưởng điều thiện. Cuộc sống của người Phật tử phải là cuộc sống tỉnh táo, biết thiện là thiện để phát huy điều thiện vốn có, học những điều thiện mình chưa có. Đồng thời cũng phải biết ác là ác thì mới loại bỏ điều ác mình đã phạm và phòng những điều ác mình chưa sanh khởi. Nói tóm lại, tăng điều thiện vốn có, học những điều thiện chưa có, bỏ điều ác vốn có, tránh điều ác chưa có. Đó là nếp sống tinh tấn của mọi Phật tử chúng ta.
Đó cũng là định nghĩa chữ “Chánh tinh tấn” (Sammà vàyàma) trong Bát Chánh Đạo mà Đức Phật khuyên tất cả Phật tử chúng ta cần phải hành trì: “Vị Thánh đệ tử sống tinh cần, tinh tấn, từ bỏ các pháp bất thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực kiên trì tinh tấn, không trừ bỏ gánh nặng đối với thiện pháp.” (Tăng Chi II, tr. 18)

Trên đây, chúng tôi có nói dùng niệm thiện xua đuổi niệm ác. Các vị có thể hỏi đó là niệm thiện gì?

* Trang 65 *
device

Các kinh Phật thường dạy tu “Bát Chánh Đạo”: Chánh tri kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định. Đó là tám pháp môn tác thành con người toàn thiện, tám pháp môn xây dựng một nếp sống Phật giáo hoàn mỹ, thiết thực ứng dụng vào đời sống thực tại. Một con người chí thiện tất nhiên phải là con người có tri kiến chơn chánh, có tư duy chơn chánh, có ngôn ngữ chơn chánh, có ba nghiệp chơn chánh, có sinh kế chơn chánh, có ý niệm chơn chánh và có thiền định chơn chánh.
Thực là sai lầm khi có một người nào đó buộc tội đạo Phật chúng ta là tiêu diệt mọi tình cảm của con người, như là phi nhân bản. Trái lại, có thể nói đạo Phật là đạo nhân bản nhất bởi vì nó giúp cho mọi người phấn đấu để trở thành những con người hoàn thiện, những bậc Thánh trên thế gian này, những con người đó thể hiện hoàn mỹ nhất những đức hạnh từ bi và trí tuệ. Con người có trí tuệ và tình thương rộng lớn (từ bi). Đó phải là hướng phấn đấu của tất cả chúng ta, vì đó là mẫu mực của con người hoàn thiện theo quan điểm Phật giáo.
Đó là một hướng phấn đấu cụ thể, không có gì là viển vông xa vời. Đức Phật và hàng bao thế hệ đệ tử đắc đạo của Ngài chứng tỏ con người mẫu mực hoàn thiện đó không phải là một cấu trúc không tưởng, mà đã là, đang là, sẽ là những con người sống thực tại

* Trang 66 *
device

nếu biết cố gắng phấn đấu theo con đường Bát Chánh Đạo mà Đức Phật đã vạch ra.
Giá trị bất hủ của đạo Phật chính là ở chỗ nó vạch ra con đường cụ thể giúp cho mỗi người chúng ta trở thành con người hoàn thiện, con người sống hạnh phúc và tự do, con người mẫu mực về trí tuệ và tình thương rộng lớn.
Đó cũng chính là bức thông điệp mà Đức Phật để lại cho chúng ta. Bức thông điệp kêu gọi mọi người chúng ta hãy phấn đấu để trở thành những con người hoàn thiện, những con người giải thoát khỏi ba độc, tham, sân, si, những con người tâm giải thoát và tuệ giải thoát, xứng đáng là học trò của Đức Phật, con đẻ tinh thần của Đức Phật.
Trong thế giới này, chúng ta hãy sống không hận thù, hãy nêu gương sáng của cuộc sống đầy tình thương, chúng ta hãy thắp lên ngọn đèn của trí tuệ, của hiểu biết và thông cảm.
Xã hội không nhìn chúng ta, đánh giá chúng ta qua sách Phật và tượng Phật, mà nhìn chúng ta, đánh giá chúng ta qua con người cụ thể của chúng ta, qua việc làm và lời nói cụ thể của chúng ta, có thể hiện trung thành hay là tương phản với lý tưởng từ bi và trí tuệ của đạo Phật.
Đức Phật cũng vậy, Ngài nhìn chúng ta, đánh giá chúng ta không phải qua tượng, tranh Phật, qua

* Trang 67 *
device

sách Phật ghi chép lời Ngài có đúng hay không, mà là qua nếp sống hằng ngày của Tăng Ni, Phật tử chúng ta có thật là nếp sống đạo, nếp sống Phật giáo hay không. Nếu thật sự, chúng ta sống, ứng xử, hành động theo đúng những lời dạy của Phật, thì dù Phật có nhập Niết bàn cách đây ba ngàn năm, nhưng Ngài vẫn luôn luôn ở bên cạnh chúng ta, theo dõi, hướng dẫn, khích lệ chúng ta.

* Trang 68 *
device

 
Hãy Tự Mình Thắp Đuốc Lên Mà Đi