LOGO VNBET
Gắn tâm với Đức Phật, với giáo pháp
và Hiền thánh tăng
 (Bài giảng tại trường hạ chùa Thanh Long, Đồng Xoài,
tỉnh Bình Phước, ngày 29-6-07)
Tuân theo lời Phật dạy, chúng ta cấm túc An cư ba tháng để thúc liễm thân tâm, tu tam vô lậu học; đó là việc vô cùng quan trọng của hàng đệ tử Phật. Trong ba phần giới, định và tuệ, có người chỉ lo phần tuệ học, cố gắng học giỏi, lấy bằng cấp cao; nhưng thiếu tu tập, đức hạnh không có, nên thường bị tai họa không lường được. Cố Hòa thượng Thiện Hoa dạy rằng có tài thì phải có tai, tức chữ tài gắn liền với chữ tai. Đối với tôi, cần nỗ lực học, nhưng việc tu hành quan trọng hơn. Trong suốt thời gian dài hoằng pháp, tôi được an ổn cho đến ngày nay là nhờ tu hành, thực hiện pháp Phật dạy trong cuộc sống. Thật vậy, năm mươi năm trước, tôi đã từng lên vùng đất này để thuyết pháp theo sự phân bổ của cố Hòa thượng Thiện Hoa. Vào thời kỳ đó, khu này được coi là vùng "cấm địa” rất nguy hiểm, mà giảng pháp xong, tôi trở về an toàn, chính là nhờ công đức tu hành. Đến năm 1963, tôi tham gia phong trào Phật giáo tranh đấu, bị ở tù, nhưng sống sót và được an toàn cũng là

* Trang 217 *
device

nhờ công đức tu hành. Vấn đề tu quan trọng nhất, vì thực sự tu, tâm mới an lạc và sẽ hiện tướng hiền lành, lời nói dễ thương, thì người khó tính cũng chấp nhận được ta. Theo kinh nghiệm của tôi, gặp gỡ người ở thế đối lập với mình, nhưng nhờ tu, trong lòng mình không thù hận, không ham muốn, nên cũng khiến người ta có thiện cảm với mình.
Một số Tăng Ni, Phật tử thường rơi vào sự cực đoan, xem những người khác tôn giáo là đối lập, là ngoại đạo tà giáo. Thiết nghĩ như vậy không có lợi mà lại gây nguy hiểm. Riêng tôi, thường cố tìm thấy điểm tốt nhất của người khác tôn giáo khi giao tiếp với họ, thì dễ dàng cảm thông với họ, chắc chắn họ cũng quý mến mình. Tôi đã từng tham gia các cuộc hội thảo quốc tế về tôn giáo và có dịp sống chung với các nhà lãnh đạo của nhiều tôn giáo, tôi tìm được nơi họ tình cảm chân thật của con người, nhờ vậy, họ đã đối xử với tôi trong tình thân bè bạn. Trong kỳ hội họp các nhà tôn giáo cầu nguyện cho hòa bình thế giới tại Milan, nước Ý, tôi phát biểu rằng ở trần gian này, người ta hay nhân danh tôn giáo, nhân danh đấng thần linh, nhưng đã làm trái lại những gì mà thần linh chỉ dạy; cho nên hiện nay vẫn còn xảy ra những cuộc xung đột tôn giáo ở nhiều nơi trên thế giới. Trong khi giờ này, các đấng thần linh, hay Đức Phật, Đức Chúa và Đức Alah ở thế giới vô hình đang nhìn nhau bằng ánh sáng trí tuệ và tình thương. Các nhà lãnh đạo tôn giáo trong buổi họp đã tán đồng ý kiến này của tôi.
Chúng ta đều biết Đức Phật ra đời ở Ấn Độ, thời bấy giờ đã có 16 dị kiến ngoại đạo thường chống đối nhau, vì luôn thấy mình đúng, người khác sai. Vì vậy mà họ công kích nhau, tách rời khỏi nhau, chia chẻ thành 32 cho đến 93 phái ngoại đạo bất đồng nhau và nói xấu nhau, dẫn đến tình trạng mọi người nhận xét rằng không có tôn giáo nào tốt cả. Kinh nghiệm đau thương này giới Phật giáo

* Trang 218 *
device

chúng ta đã từng gánh chịu sau năm 1963 khiến cho Phật tử chân chính bị hoang mang.
Phật dạy Địa Tạng Bồ tát vào địa ngục, tất nhiên ở đó chỉ có toàn chúng sanh đầy ắp tội lỗi, nhưng xin Bồ tát đừng thấy nhiều tội lỗi của họ, mà nên thấy cái tốt của họ dù nhỏ bằng cây kim cũng phải thấy để cứu độ. Căn cứ vào kinh Địa Tạng, chúng ta nhìn lại người tu cũng còn một số khuyết điểm, không hoàn toàn tốt; nhưng nên nghĩ rằng tất cả người tu có được thân người là đáng quý và được xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật lại càng quý hơn. Họ đều là pháp lữ đồng hành với chúng ta, thì so với những người khác, họ cũng tốt chứ. Nhận thấy như vậy, đối với tôi, Tăng Ni tỉnh Bình Phước rất dễ mến và nghĩ theo hướng tốt, trước tiên tâm chúng ta được an lành theo nhịp sống đi lên của Phật giáo. Còn vạch lá tìm sâu, thì ai cũng có lỗi lầm, không ai hoàn hảo cả. Và nhân rộng ra, nhìn xã hội chúng ta cũng thấy từng việc nhỏ tốt đẹp.
Tu tam vô lậu, giới định tuệ, trước tiên, quý vị phải tu giới và chuyển giới thành đức, gọi là giới đức. Lấy giới ràng buộc thân tâm là thúc liễm thân tâm. Nếu buộc chặt thì ba tháng An cư, không rời khỏi chùa. Thuở nhỏ, mới tu, sau khi làm lễ tác pháp, tôi chỉ ở trong giới nội, việc thúc liễm thân tâm dễ dàng, vì không có đối tác, nên tự nhiên thân tâm mình thanh tịnh. Nhờ trải qua mười năm ở Phật học đường Nam Việt thực hiện thúc liễm thân tâm như vậy mà sau này tôi hành đạo dễ dàng. Đối với người mới tu, có thể cảm thấy khó chịu khi bị giới hạn việc đi lại; nhưng hạ quyết tâm tu, tập thành thói quen sẽ thấy an lạc khi được ở yên một chỗ tu hành. Riêng tôi, An cư không đi ra ngoài và dành thì giờ lạy sám hối. Ngày nào cũng lạy vài trăm lạy, tìm

* Trang 219 *
device

thấy niềm vui trong việc lạy Phật thì cũng không muốn đi nữa. Đến hết mùa An cư là lạy xong bộ vạn Phật.
Tuy nhiên, cũng có một số trường hợp giới được khai mở. Thí dụ Cố Hòa thượng Thiện Hòa dạy tôi rằng trong mùa An cư, Tăng Ni tập hợp tu tập mà không đi giảng, chờ hết An cư thì giảng cho ai. Vì thế, ngài cho phép tôi đi giảng dạy, tức giới được nới rộng là được phép đi từ chùa đến nơi giảng kinh, nhưng không được dừng xe xuống nửa đường để ghé vào đâu cả, phải đi thẳng từ chùa đến trường hạ và giảng xong, trở về chùa thọ thực kinh hành. Tất cả Tăng Ni tùng hạ cũng phải có giới mở, nên về đây Bố tát và nghe pháp, rồi trở về chùa. Tuân thủ đúng như vậy là không phạm giới. Giới được mở một chút như thế thôi. Hoặc các Thầy Trụ trì chùa hay tịnh xá nên tập cách sinh hoạt là không đi cầu an, cầu siêu trong mùa An cư. Riêng tôi, mùa An cư chỉ đi thuyết pháp và Phật tử cũng thấy việc này là hợp lý. Nếu cần cầu nguyện, Thầy sẽ cúng tại chùa, không đến nhà Phật tử. Thực hiện được như vậy thì tốt; nhưng không áp dụng được chặt chẽ, chúng ta tạm thời mở giới này thêm một chút, nghĩa là đến cầu siêu rồi trở về chùa liền. Vì đến hộ niệm đám tang nhằm giúp cho người phát tâm theo Phật, nên lấy công đức này để bù đắp vào sự khiếm khuyết là đã không hoàn toàn ở yên một chỗ trong mùa An cư, thì cũng chấp nhận được.
Theo tinh thần Đại thừa, giới được cột chặt hay mở rộng và mở rộng như thế nào là tùy từng trường hợp và tùy hoàn cảnh địa phương. Ở đây chúng ta đặt vấn đề thúc liễm thân và tâm. Đối với thân, chúng ta cố giữ gìn, không vi phạm ba giới của thân là không sát sanh, không trộm cắp và không tà hạnh. Nói cách khác, có thể đi hành đạo bất cứ

* Trang 220 *
device

nơi nào và làm gì cũng được, nhưng chúng ta không được làm tổn hại sanh mạng của các loài chúng sanh để không tạo thành quả báo thù nghịch với mình. Vì gây oán thù, chắc chắn sẽ trở ngại nhiều cho việc tu hành. Chẳng những không bức hại, gây khó khăn, mà làm được việc gì giúp người, chúng ta luôn sẵn lòng; như vậy sẽ tạo được công đức và thắng duyên cho việc hành đạo. Đó chính là tinh thần Đại thừa mở rộng giới để độ sanh dành cho những người có điều kiện cứu vớt chúng sanh.
Trên bước đường tu, chúng ta phân ra, việc tác hại chúng sanh là ác và việc lợi ích chúng sanh là thiện. Nếu việc làm nào mà công đức sanh ra nhiều hơn là tội lỗi, thì biết con đường tu của mình đang đi lên. Để biết được mình đang tăng trưởng công đức hay tội lỗi, chỉ cần xem cách đối xử của quần chúng với mình. Nếu người đối xử với mình nhạt lần, là biết mình tu sai, nên bị tổn phúc. Người quý mến mình mỗi ngày nhiều thêm là công đức đang tăng. Theo tôi, với những người đã thương mình thì phải thương hơn, với những người chưa thương sẽ thương, với những người chống đối phải hóa giải, không chống mình nữa. Làm được như vậy là đi đúng lộ trình giải thoát.
Xưa kia Đức Phật giáo hóa độ sanh trong xã hội Ấn Độ bất công với rất nhiều tôn giáo chống nhau; nhưng tất cả những người này lần lần quy ngưỡng Đức Phật, vì Ngài đã thể hiện cách sống thánh thiện của một bậc chân tu và chỉ dạy pháp tu hoàn toàn đúng đắn, lợi ích cho họ, nên họ phải tin theo, làm theo.
Như vậy, bước khởi đầu, thúc liễm thân theo Đại thừa, không phạm ba điều ác là sát, đạo và dâm đã giúp cho tâm chúng ta được an lành ngay tức khắc. Thật vậy, người trộm cắp, thiếu nợ, lường gạt, giết hại, tà hạnh thì làm sao sống an ổn được. Vì vậy, Đức Phật quy định rõ

* Trang 221 *
device

ba nghiệp của thân, sát đạo dâm phải tuyệt đối không phạm. Thực tế ba nghiệp của thân dễ đoạn, cột được tâm mới khó. Trải qua giai đoạn dài thực tập, sẽ thấy thúc liễm tâm khó vô cùng. Mới tụng kinh, chú ý từng chữ, từng câu, tâm tập trung được; nhưng khi thuộc lòng kinh rồi, miệng tụng mà ý nghĩ thì chạy theo hướng khác. Hòa thượng Huê Nghiêm gọi là tụng như con két, tu như vậy khó sanh công đức.
Cột tâm ở đâu? Tâm vô hình nên cột khó; vì vậy, cần tìm cho tâm chỗ trụ vững chắc. Thông thường, cột tâm vào tiếng niệm Phật, tụng kinh, hay trong từng bước chân nếu hành Thiền, hoặc cột tâm vào hơi thở. Riêng tôi, thường chọn Phật, Pháp, Tăng để trụ tâm. Phật là đấng trọn lành, pháp là chân lý và Tăng là người đồng hạnh. Tuy nhiên, nếu thân cận được Hiền Thánh Tăng, tâm đã thanh tịnh, chúng ta cột tâm với các ngài thì dễ dàng được thanh tịnh theo. Thầy đắc đạo, trò dễ tu; nhưng Thầy nghiệp chướng, đệ tử cũng dễ sanh nghiệp. Nghiệp chướng Tăng tập hợp thường nói những việc đời, phải trái hơn thua, phiền não nhân đó phát sanh. Thánh Tăng thì nói bằng hạnh giải thoát, Hiền Tăng nói đúng kinh điển, nghiệp chướng Tăng nói theo nghiệp của họ. Căn cứ vào đó, gần gũi người tu, chúng ta nhận ra ngay là thánh thiện hay nghiệp chướng .
Theo kinh nghiệm riêng tôi, cột tâm vào tượng Phật, vào kinh điển. Vì thế, trên bàn làm việc cũng như trong phòng ngủ, tôi đặt tượng Phật, vì bất cứ lúc nào khởi tâm cũng thấy Phật, nghĩ đến Phật và thuộc lòng kinh để trong giấc ngủ vẫn tụng kinh. Và trên bước đường tìm đạo, gặp được những vị cao Tăng có lời nói và việc làm khiến tôi kính trọng nên hình ảnh cùng lời dạy cao quý của các ngài đi sâu vào lòng tôi, giúp tôi vượt khó. Tôi thuyết pháp thường nhắc đến các vị Hòa thượng, vì đã học được ở các ngài yếu chỉ tu hành, lấy đó làm lẽ sống,

* Trang 222 *
device

lâu ngày tâm mình gắn liền được với các bậc chân tu thạc đức, nên dễ dàng tiến tu đạo hạnh.
Đầu tiên giữ giới, cột tâm vào hình ảnh Phật, vào kinh điển và cuộc sống của các bậc cao Tăng mà mình kính quý, sẽ được lợi lạc vô cùng. Nhưng dại dột cột tâm vào vị thầy mình xem thường, lâu ngày mình sẽ trở thành nhứt xiển đề, mất niềm tin với Tam bảo, sẽ bỏ đạo. Hoặc cột tâm với vị Tăng hoàn tục, lý tưởng bị đánh mất, bị chới với, mình không tu được nữa. Chúng ta không chê trách họ, nhưng phải gắn tâm với Hiền Thánh, thì chúng ta sẽ tiến tu theo sự thăng hoa của các ngài.
Đối với tôi, hình ảnh cố Hòa thượng Thích Quảng Đức năm mươi năm trước luôn ngời sáng trong tâm tôi. Vì ngài đã trì tụng kinh Pháp Hoa trong suốt bốn mươi chín năm khiến tôi rất kính ngưỡng, nên phát tâm làm theo ngài. Cột tâm với Phật, Pháp, Hiền Thánh Tăng và chúng ta bắt đầu sinh hoạt với Tam bảo ở dạng thức này. Gắn liền tâm với Phật, chúng ta cảm nhận sâu sắc thân tâm thánh thiện vô cùng của Ngài mà thốt lên rằng :
Phật thân thanh tịnh tợ lưu ly
Phật diện du như mãn nguyệt huy
Phật tại thế gian thường cứu khổ
Phật tâm vô xứ bất từ bi
Cột tâm mình với tâm Phật, nên tâm Phật truyền qua được tâm mình, trước nhất là Phật truyền cho mình Tứ Vô lượng tâm: từ, bi, hỷ, xả. Năm 1963, tôi đi vào con đường tranh đấu, tất nhiên sân si nổi lên. Nhưng nhờ cột tâm vào tâm Phật, tôi nghe được Phật nhắc nhở rằng càng tranh đấu càng bất mãn, mọi việc trên cuộc đời này sớm muộn

* Trang 223 *
device

gì cũng phải bỏ. Tôi đã bỏ lại tất cả, sang Nhật tu học, trong suốt tám năm, miệt mài nghiên cứu kinh điển và thực tập Thiền quán. Nhờ quá trình thể nghiệm như vậy, mới có được những việc làm tốt đẹp ngày nay.
Đầu tiên, tập xả tâm trước. Quá khứ đã qua, đừng giữ lại trong lòng, lỗi phải không cần thiết nữa, phải dứt khoát vứt bỏ. Tăng Ni không tu hạnh xả, khó đắc đạo. Trong tam thọ là thọ khổ, thọ lạc và xả thọ, Phật dạy chúng ta trụ xả tâm. Chẳng những trụ ở khổ sẽ bị đọa, phải bỏ khổ thọ, mà cũng phải bỏ cả lạc thọ, vì sau cái vui nào cũng dẫn đến cái khổ kế tiếp. Chỉ trụ ở xả, nghĩa là cái gì cũng vứt bỏ, không lưu giữ trong lòng, không bị vướng mắc, thì được an lạc liền. Để thực hiện pháp tu xả, tôi thường tâm niệm rằng con đường Thánh đạo mình đi còn xa, mà việc tốt đẹp cần làm thì còn nhiều, không thể bận tâm với bất cứ thứ gì trên lộ trình tiến tu an lạc, giải thoát sanh tử luân hồi. Đơn giản như gặp quý vị trong buổi giảng hôm nay, ba mươi phút nữa chúng ta phải chia tay. Việc gì cũng phải trôi về quá khứ, mùa hạ sang năm chúng ta mới gặp lại, nhưng chắc gì gặp lại đầy đủ mọi người hôm nay, vì có thể có người đi về thế giới khác, hoặc không còn duyên làm tu sĩ nữa. Loại bỏ được mọi việc khỏi tâm mình, chúng ta an nhiên tự tại ngay.
Nghĩ đến Phật, Phật truyền cho ta tâm xả trước, nhờ đó, ta có thể tha thứ mọi người. Tự nhủ với lòng rằng sẵn sàng tha thứ cho tất cả những người vô tình hay cố ý gây khó khăn cho ta trên bước đường tu. Đó là ý nghĩ đầu tiên của chúng ta và thực hiện cho được lời nguyện này, mọi việc đến với chúng ta sẽ tự động tốt đẹp, an vui.
Tiếp theo tâm xả, là tâm hoan hỷ. Như đã nói, Phật dạy Địa Tạng Bồ tát rằng nên thấy điểm tốt dù nhỏ nhoi của chúng sanh ở địa

* Trang 224 *
device

ngục để cứu vớt họ. Nhớ lời Phật dạy, khi phát Bồ đề tâm, hành Bồ tát hạnh, phải tìm điều tốt của những người hữu duyên thì ta thương được. Họ làm bất cứ việc thiện nào, chúng ta cũng vui mừng cho họ. Còn trụ trì chùa mà thấy chùa khác phát triển hơn, không tùy hỷ được, còn sanh ra bực bội là bị đọa. Bất cứ ai làm được lợi ích cho đạo, chúng ta đều mừng. Hoặc mình không còn khả năng dạy đệ tử, họ theo Thầy khác tu học, mình buồn khổ, giận họ là sai lầm. Thuở nhỏ đi tu, được Thầy rất thương, muốn giữ tôi ở lại. Tôi phải tiếp tục con đường cầu học, Thầy rất buồn. Nhưng tôi tốt nghiệp trở về, Thầy vui mừng nhìn nhận sự thật rằng nếu không xa Thầy, thì tôi không có được thành quả tốt đẹp như ngày nay.
Ai làm được việc gì tốt, mình đều mừng cho họ, không có tánh ích kỷ, ganh tỵ, thù hiềm. Đức Phật thấu suốt tất cả việc tốt, tâm tốt của mọi người, mọi loài. Ngài cũng đã khơi dậy và làm tăng trưởng tâm tốt, việc tốt của họ, giúp họ thành tựu quả vị Hiền Thánh trong hiện đời hoặc trong những đời vị lai. Vì thế, Phật dạy mọi người bằng thành quả của chính Ngài nên người dễ dàng nghe theo. Chúng ta chưa làm được mà dạy người, tất nhiên họ khó nghe lời.
Buông xả được tất cả ân oán trong cuộc sống giữa đời này và thực hiện được tâm hoan hỷ với mọi người, Phật mới dạy chúng ta tu tập thêm tâm từ bi. Tiếp nhận được tâm từ bi của Phật truyền cho ta thì làm đạo cực khổ mấy cũng cảm thấy vui sướng và vững tâm tu hành, không sờn lòng nản chí. Không trực nhận được tâm tốt đẹp này, chúng ta khó dấn thân hành đạo. Thật vậy, không có được tâm thương chúng sanh từ Phật truyền trao, cứ nghĩ đến khó khăn, nguy hiểm, cực khổ, mệt nhọc, chắc chắn sẽ chùn bước, tìm cách thoái thác, không làm việc lợi ích cho chúng sanh, không tiến tu đạo hạnh.

* Trang 225 *
device

Năm mươi năm trước, tôi lên vùng Đồng Xoài này để giảng pháp, phải đi từ sáng sớm đến tối mịt mới tới đây. Vì đường sá và phương tiện đi lại không tốt như ngày nay, lại thêm biết bao nhiêu sự nguy hiểm, chết chóc có thể ập đến, vì hành đạo ở thời chiến tranh, lại đến vùng này không an toàn, thời trước gọi là khu Dinh điền. Nhưng nhờ Phật truyền cho tâm từ bi, nên tôi cảm thấy thương dân chúng nghèo khổ nơi này, nếu không giảng pháp cho họ thì suốt cả đời họ khó có dịp nghe được pháp âm vi diệu. Vì thế, tôi rất vui mừng chọn Lộc Ninh, Bình Long, Đồng Xoài, Phước Long đến thuyết pháp. Nhờ tâm từ bi của Phật truyền đến và tôi dùng tâm từ bi này đến với mọi người, mới được họ thương mến. Đã đến đây làm đạo, tức duyên lành này tôi đã gieo trồng, nên ngày nay trở về những vùng này, có một số Phật tử phát tâm xin quy y với tôi.
Tôi mong rằng trong mùa An cư, thực hiện tinh thần Phật dạy, để thúc liễm thân tâm được kết quả tốt đẹp thực sự, Tăng Ni và Phật tử nên gắn chặt tâm mình với tâm Phật, với giáo pháp của Ngài, với chư vị Hiền Thánh Tăng, chắc chắn có được nếp sống an lạc, giải thoát cho bản thân, cho những người hữu duyên và cho cả xã hội cùng được lợi lạc, an vui. Thành quả tốt đẹp này là cách đáp đền công ơn giáo dưỡng của Đức Phật, của chư vị Tổ sư một cách có ý nghĩa nhất.

* Trang 226 *
device

 
Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)