LOGO VNBET
Giáo dục Phật giáo
Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật khẳng định rằng mục tiêu mà Ngài hiện hữu trên cuộc đời này là "Khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến”. Lời dạy của Đức Phật đã nói lên tinh thần giáo dục của Phật giáo vô cùng hoàn hảo. Thật vậy, Đức Phật nhận thấy rất rõ ở trong tam giới không có sanh tử, nhưng vì vô minh vọng kiến ngăn che và tham vọng thúc đẩy mà con người tạo các tội sai biệt khác nhau và sát hại lẫn nhau, gây khổ đau cho nhau, để rồi trầm luân trong sanh tử. Phật mới chỉ dạy mọi người hiểu được cuộc sống có ý nghĩa, không gây tác hại cho các loài hữu tình và vô tình hiện hữu trong cùng môi trường sống với con người.
Với Phật huệ, Ngài thấy rõ rằng sự sống của muôn loài đều có mối tương quan tương duyên chặt chẽ, một sự cộng tồn hỗ tương tốt đẹp giữa mọi loài chúng sanh mới bảo vệ được sự sống của trái đất và của muôn loài. Nói cách khác, tất cả chúng sanh cần tương trợ lẫn nhau để thăng hoa cuộc sống. Vì vậy, trong tất cả kinh điển của Phật dạy đều không ngoài mục đích

* Trang 85 *
device

xây dựng cuộc sống tốt đẹp nhất là thăng hoa tri thức và đạo đức cho con người.
Cũng trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng vì không thể chỉ thẳng tri kiến Như Lai mà Ngài đã chứng đắc, không thể truyền trao cho người không đủ trình độ hiểu được tinh ba mà Phật đã thể nhập và họ không thể thực hành được những việc mà Phật đã thành tựu. Chính vì vậy, Đức Phật phải tùy theo căn cơ, trình độ và hoàn cảnh của từng chúng sanh mà dìu dắt họ vượt ra ngoài sự chi phối của Nhà lửa tam giới. Từ đó, Ngài sử dụng phương tiện là Tam thừa giáo để chỉ dạy những người thuộc ba cấp bậc khác nhau. Cấp bậc thứ nhất, vì người ở trình độ kiến thức nông cạn và còn bị bức bách bởi nhiều đòi hỏi, nghĩa là họ đang bị ngũ dục thiêu đốt, Đức Phật phải đưa ra pháp Tứ Thánh đế để loại bỏ lần những dục nhiễm của họ và đồng thời khai sáng tâm trí cho họ. Cấp bậc thứ hai, đối với những người có trình độ kiến thức tương đối cao, nói theo ngày nay, đó là những nhà nghiên cứu, Đức Phật chỉ dạy pháp quán nhân duyên để họ nhận thấy đúng đắn mối tương quan tương duyên chặt chẽ trong đời này và đời trước giữa họ với người thân trong gia đình và với những người cùng sống trong xã hội. Từ sự hiểu biết tận ngọn nguồn như vậy sẽ giúp cho họ sống có ý nghĩa, giải quyết mọi việc một cách tốt đẹp nhất có thể được và xây dựng xã hội an vui. Và đối với nhóm người thứ ba, trong quá khứ họ đã từng trồng căn lành ở các Đức Phật và đã phát huy được trí tuệ vô lậu. Với phước đức như vậy, khi tái sanh trên cuộc đời, họ có những điều kiện rất tốt đẹp như thông minh, khỏe mạnh, có sự nghiệp vật chất lớn lao, có địa vị xã hội cao, có đời sống phạm hạnh xứng đáng là biểu tượng cho

* Trang 86 *
device

mọi người kính ngưỡng. Đối với những người có tư cách hoàn hảo như vậy và đang tiến bước trên đường đạo, Đức Phật mới hướng dẫn họ thực hiện sáu pháp ba la mật, tiến đến cứu cánh Niết bàn, thành tựu quả vị Toàn giác.
Với những người mang ý chí vượt khỏi sự chi phối của sanh tử và cầu mong được tự tại giải thoát hoàn toàn, Phật đưa ra Tam thừa giáo. Ngoài ra, Ngài còn chỉ dạy cho hàng nhân thừa nguyên tắc sống là Tam quy ngũ giới, để họ trở thành người tốt trong xã hội. Và với những người có điều kiện có thể vươn cao hơn vị trí của loài người, tức chư Thiên, Đức Phật dạy mười điều lành để trở thành biểu tượng được tôn kính.
Cộng chung lại, hệ thống giáo dục của Phật giáo nói tổng quát có năm cấp bậc khác nhau gọi là Ngũ thừa. Riêng kinh Pháp Hoa thì quy Ngũ thừa thành Nhất thừa, nghĩa là mặc dù Đức Phật khai triển những phương tiện dạy khác nhau để thích ứng với hoàn cảnh của từng người, nhưng cứu cánh của Ngũ thừa hay năm nền tảng giáo dục này đều nhằm dạy tất cả mọi người được giải thoát cá nhân và xây dựng sự giải thoát cộng đồng. Ý này thường được Phật nhắc nhở trong kinh điển là giáo pháp của Phật chỉ có một vị là vị giải thoát. Đó là ý nghĩa của Ngũ thừa được quy về Nhất thừa.
Nhận chân được yếu chỉ như vậy, những người đang tiến bước theo dấu chân Phật không nên chấp chặt vào bất cứ phần giáo nào của Phật, vì chấp một cái gì là chân lý cũng phạm sai lầm. Thật vậy, như trên đã nói, pháp Phật đưa ra rất nhiều để đáp ứng thích nghi cho mọi người ở những quốc độ khác nhau, thời gian khác nhau và trình độ, khả năng, hoàn cảnh cũng

* Trang 87 *
device

hoàn toàn khác nhau. Vì thế, có những điều thích hợp với chỗ này, nhưng không thích hợp với nơi khác; thích hợp với người này, không thích hợp với người khác, v.v… Việc chấp vào hình thức hay pháp phương tiện là sai lầm mà Phật thường ví như người mù rờ voi để đoán định hình thể con voi. Mong rằng những người học Phật nhận chân được cốt tủy hàm chứa trong pháp Phật để đạt được cứu cánh giải thoát sanh tử và thành tựu Phật quả.

* Trang 88 *
device

 
Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)