LOGO VNBET
Mỹ thuật Phật giáo
Khi Đức Phật tại thế, Ngài thuyết pháp thường đề cập đến các loại hình thế giới và các loại hình văn hóa của thế giới chư Phật. Thật vậy, Đức Phật thường diễn tả đời sống chân thiện mỹ của thế giới chư Phật. Có lúc Ngài giới thiệu những nét đẹp thuần khiết, trong suốt như lưu ly của Đức Phật Dược Sư ở phương Đông. Có lúc Ngài chỉ rõ cảnh giới Cực Lạc rực rỡ và an lạc vô cùng của Đức Phật A Di Đà ở phương Tây, hoặc có khi Ngài nói cho chúng hội biết những phương tiện tuyệt vời của Đức Phật Hương Tích, điển hình như cách giáo hóa hoàn toàn nhẹ nhàng như chỉ tỏa mùi hương thì đại chúng ở thế giới Chúng Hương tiếp nhận được, liền thanh tịnh, giải thoát, giác ngộ.
Sau khi Đức Phật Niết bàn, tiếp nối bước chân Ngài, các đệ tử Phật trong khi Thiền quán đã thâm nhập thế giới chư Phật. Từ đời sống tâm linh trong Thiền quán trở lại cuộc đời, hoặc nương theo những cảnh giới tuyệt mỹ ở các Tịnh độ lý tưởng của chư Phật được ghi trong kinh điển mà đệ tử Phật đã minh họa cụ thể, tạo nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo của Phật giáo được trang trí trên những ngôi tháp thờ Phật, hay ở các tự viện, cho đến kiến tạo

* Trang 51 *
device

các kiến trúc Phật giáo đồ sộ. Những hình ảnh Đức Phật và chư vị Thánh chúng cùng với cảnh giới hoàn mỹ của các Ngài minh họa trong các bức tranh hay những bức phù điêu đã gợi nhắc cho hành giả hữu duyên đời sau nhớ đến lời Phật dạy và thế giới chân thật vĩnh hằng bất tử.
Khi Phật giáo truyền sang Trung Quốc, nền mỹ thuật được nâng cao hơn nữa mà nổi bật nhất là những bức tượng điêu khắc ở Đôn Hoàng thuộc tỉnh Cam Túc, ngày nay vẫn được xếp vào một trong những hang động có nhiều bức phù điêu và tượng đẹp nhất thế giới. Riêng động Mạc Cao còn gọi là động Thiên Phật nằm bên rìa sa mạc Taklamatan được coi là kho báu vô giá của nghệ thuật Phật giáo với một ngàn pho tượng có lịch sử lâu đời nhất.
Các tác phẩm nghệ thuật Phật giáo thể hiện nét đẹp tuyệt vời vì phần nhiều đã được các nhà điêu khắc cũng chính là Thiền sư có đời sống tâm linh thuần tịnh tạo nên. Các ngài đã cảm nhận được tinh ba Phật dạy trong kinh điển mà hình dung ra các thế giới Phật và diễn tả thế giới đó theo độ cảm, nên những tác phẩm này được thực hiện rất công phu. Chính sức sống thánh thiện của các Thiền sư ký thác trong các bức tượng, trong các bức phù điêu, trong các kiến trúc mới có khả năng truyền thẳng đến tâm hồn người xem, khiến họ cảm nhận được "cái hồn” của tác phẩm. Và sức sống tâm linh mãnh liệt hay cái hồn của tác phẩm mới giúp cho các công trình mỹ thuật Phật giáo sống mãi với thời gian; hơn thế nữa, thời gian càng lâu xa thì tác phẩm nghệ thuật càng có giá trị.
Và những công trình nghệ thuật Phật giáo càng tiến cao hơn nữa khi truyền sang Nhật Bản. Các Thiền sư Nhật với tâm hồn hướng thượng dễ dàng tiếp thu nền mỹ thuật của Phật giáo, đồng

* Trang 52 *
device

thời phát huy lên tầng cao mới, tạo nên nhiều hình tượng, nhiều kiến trúc đặc sắc tràn đầy sức sống. Đặc biệt hơn nữa là mỹ học Phật giáo đã thâm nhập thực sự vào nếp sống hàng ngày của người dân Nhật, được gọi là "Đạo”. Thật vậy, những sinh hoạt đời thường như uống trà, cắm hoa, làm thơ, v.v… cũng cần toát lên tinh ba của Phật pháp, nên được gọi là trà đạo, hoa đạo, thơ đạo. Cho đến cả trong lãnh vực luyện tập sức mạnh của cơ thể con người cũng phải thể hiện nét đẹp của "đạo”, nên được mệnh danh là võ sĩ đạo, kiếm đạo, cung đạo, nhu đạo, thái cực đạo, hiệp khí đạo, v.v... Có thể thấy rõ toàn bộ sinh hoạt của con người hầu như trong tất cả các lãnh vực của xã hội Nhật Bản đều biến thành sức sống kỳ diệu trên nền tảng của mỹ học Phật giáo.
Tuy nhiên, cần hiểu thêm rằng vì các tác phẩm hay các công trình kiến trúc phải thể hiện truyền thống tâm linh, cho nên đòi hỏi người thực hiện đạt đến trình độ tâm linh sâu sắc mới có thể thực hiện được nét đẹp có hồn, cũng như người thưởng ngoạn phải có khả năng cảm nhận được cái đẹp ấy. Chính vì thế mà tinh ba của mỹ học Phật giáo lần hồi cũng mai một theo thời gian.
Ngày nay, các hàng mỹ nghệ được sản xuất hàng loạt với nhiều nét kỷ xão được cho là đẹp hơn ngày xưa. Đó là cái thấy của những người mang cặp kính "công nghiệp hóa” mọi thứ trên đời này, thì tất nhiên, sức sống hay linh hồn của mỹ học không thể hiện hữu. Bị lôi cuốn tất bật trong guồng máy công nghiệp, làm sao họ cảm nhận được cái đẹp của chén trà mà Thiền sư trải qua cả đời người để tạo nên. Cái đẹp ấy là "đạo”, nghĩa là công phu tu chứng của hành giả gắn liền với tác phẩm tuyệt diệu đòi hỏi người xem có tâm hồn thanh thoát như thế mới thưởng thức được.

* Trang 53 *
device

Có thể kết luận rằng những bộ phù điêu, những pho tượng, những công trình kiến trúc Phật giáo, những tác phẩm nghệ thuật, v.v… thể hiện nền mỹ học của Phật giáo ở các nước trên thế giới đều có giá trị lâu dài cho đến ngày nay và mãi về sau. Bởi chính yếu đã chứa đựng cái tâm giải thoát, đã kết hợp được đôi tay khéo léo với tâm hồn thoát tục của các bậc chân tu, mới lưu lại cho nhân loại sức sống vĩnh hằng của các thế giới chân thiện mỹ của chư Phật.

* Trang 54 *
device

 
Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)