LOGO VNBET
Những tư tưởng hòa bình, hòa hợp của
Phật Giáo Việt Nam
Bài tham luận tại Hội nghị diễn đàn Phật giáo lần thứ nhất
tại Trung Quốc ngày 11-4-2006
Tinh thần vô ngã vị tha của Phật giáo là yếu tố quan trọng chính yếu đã giúp cho đạo Phật dễ dàng hòa nhập và thích nghi với phong tục tập quán của các nước mà Phật giáo truyền bá đến; hay nói chung, Phật giáo từ nghìn xưa đã hài hòa một cách nhẹ nhàng với tất cả mọi hoàn cảnh sống của dân chúng bản địa ở khắp mọi nơi trên thế giới. Khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam cũng vậy. Với sự tùy thuận và hài hòa theo tinh thần quên mình vì lợi ích của mọi người, Phật giáo đã hòa nhập vào đời sống dân tộc Việt Nam. Từ đó, Phật giáo đã đồng hành với dân tộc, gắn bó với dân tộc một cách tự nhiên, không chịu sự áp đặt của bất cứ thế lực nào, ngay cả trong một số thời kỳ mà Phật giáo được tôn làm quốc giáo. Sự đồng hành mật thiết của Phật giáo với dân tộc Việt Nam trải qua biết bao sự thăng trầm trong suốt chiều dài lịch sử hơn hai ngàn năm. Chính quá trình nối kết dài lâu ấy đã hình thành một vị thế

* Trang 61 *
device

rất đặc biệt của Phật giáo Việt Nam trong lòng dân tộc, trong nhiều lãnh vực hoạt động của đất nước chúng tôi.
Ngoài ra, Phật giáo Việt Nam cũng đã tiếp nhận những tư tưởng văn minh của nhân loại từ thời cổ đại, đặc biệt là nền văn minh Ấn Độ và văn minh Trung Hoa, cho đến thời cận đại, Phật giáo Việt Nam cũng hấp thu được những nét hay đẹp của tư tưởng văn minh Tây phương. Vì thế, sinh hoạt của Phật giáo Việt Nam mang tính chất đa dạng và tràn đầy sức sống. Mặc dù chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn minh khác nhau, nhưng truyền thống của Phật giáo Việt Nam đặt nền tảng sinh hoạt theo tôn chỉ của Đức Phật đề ra, đó là sự hòa hợp mà trong kinh Phật thường nhắc đến là pháp Lục Hòa cộng trụ trong nếp sống của đại chúng. Thật vậy, chính tinh thần hòa hợp thực sự đã giúp cho Phật giáo chúng tôi tồn tại, vượt qua mọi khó khăn và phát triển được hoạt động Phật pháp lâu dài, bền vững, kể cả sự phát huy về tâm linh của hàng đệ tử bước theo dấu chân Phật. Theo tinh thần hòa hợp, chúng tôi loại bỏ tinh thần cố chấp, bảo thủ và sẵn sàng học hỏi tất cả những tinh hoa của nhân loại để giúp ích cho sự tồn tại và phát triển đạo pháp ở đất nước chúng tôi.
Như quý vị đã biết Phật giáo từ lúc du nhập vào đất nước Việt Nam cho đến nay đã trải qua hơn hai ngàn năm, Phật giáo đã đi vào đất nước chúng tôi bằng nhiều hướng khác nhau và trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Từ góc độ có nhiều sự khác biệt trong việc hình thành sự phát triển của bản thân Phật giáo như vậy, nên trong

* Trang 62 *
device

giới Phật giáo Việt Nam tuy có cùng tín ngưỡng nhưng lại chia ra thành nhiều tổ chức với những sinh hoạt tu tập khác nhau.
Chính vì muốn đạt đến sự hòa hợp một cách tốt đẹp nhất trong mọi sinh hoạt đạo pháp mà giới Phật giáo chúng tôi đã trải qua nhiều thời kỳ vận động thống nhất Phật giáo thành một tổ chức. Nhưng mãi đến năm 1981, mới có đủ thuận duyên giúp chúng tôi dung hòa được tất cả mọi sự dị biệt của các hệ phái để cùng sinh hoạt hài hòa với nhau trong một Giáo hội duy nhất. "Thống nhất tổ chức và lãnh đạo, thống nhất tư tưởng và hành động; nhưng vẫn tôn trọng pháp môn tu hành mang tính biệt truyền”; đó chính là phương châm đúng đắn mà Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã vạch ra cho mọi hoạt động thực sự tốt đẹp tại đất nước chúng tôi. Có thể khẳng định rằng nhờ phương châm sinh hoạt hòa hợp này mới đoàn kết được Phật giáo Việt Nam tồn tại và phát triển vững mạnh trong cộng đồng xã hội. Thật vậy, trong suốt thời gian hai mươi lăm năm qua, với sự thống nhất Phật giáo hình thành Giáo hội Phật giáo Việt Nam trên căn bản pháp lý của một tổ chức tôn giáo, Giáo hội chúng tôi mới có đầy đủ điều kiện thuận lợi để gắn bó, đoàn kết và phát triển ở mọi lãnh vực.
Và cũng nhờ sự sinh hoạt thống nhất và hòa hợp trong một Giáo hội mà các tu sĩ Phật giáo Việt Nam thuộc những hệ phái biệt truyền khác nhau có được thiện duyên cùng học chung một trường lớp, cùng sống chung trong một tu viện. Từ môi trường sinh hoạt chung, với mối tương quan mật thiết như thế đã tạo cơ hội cho các tu sĩ Việt Nam tìm hiểu, nghiên cứu, thực tập những pháp môn

* Trang 63 *
device

khác nhau, để từ đó rút tỉa được những kinh nghiệm quý báu và gặt hái được những nhận thức phong phú về Phật giáo trên mặt lý thuyết và cả mặt tâm linh, cũng như định vị được vai trò và việc làm cần thiết của nhà tôn giáo trong xã hội thời hiện đại và trong cộng đồng quốc tế.
Sự hiện hữu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trên quy mô cả nước và toàn diện là điều chưa từng có, tiêu biểu cho đỉnh cao về mặt tổ chức của con đường phát triển Phật giáo Việt Nam và tạo sự đoàn kết hòa hợp lâu dài trong giới Tăng Ni, Phật tử. Từ trung ương đến hạ tầng cơ sở, hoạt động của Giáo hội chúng tôi đã đạt được những thành quả đáng kể. Chẳng những Giáo hội Phật giáo Việt Nam nâng cao chất lượng truyền trì chánh pháp, mà còn đóng góp được nhiều việc làm lợi ích cho xã hội Việt Nam đang trên đà phát triển. Điều này đã nói lên được truyền thống nhập thế tích cực của Phật giáo Việt Nam trong mạch sống dân tộc. Thực tế cho thấy Phật giáo đã trở thành nơi nương tựa xoa dịu khổ đau và mang an vui đến cho quần chúng.
Đặc biệt là sự đóng góp lớn lao của Giáo hội Phật giáo Việt Nam về từ thiện, xã hội, y tế và văn hóa cho cộng đồng xã hội Việt Nam thêm tốt đẹp. Những thành quả đóng góp này đã tạo cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam có một vị trí thân thương, vững chắc trong lòng nhân dân Việt Nam. Chúng tôi xin nói sơ lược vài thành quả cụ thể như trong toàn quốc có trên 58 Tuệ Tĩnh đường, 126 phòng phát thuốc miễn phí đã hoạt động có hiệu quả, đã khám bệnh và phát thuốc cho rất nhiều bệnh nhân, tổng trị giá hàng trăm triệu đồng tiền thuốc.

* Trang 64 *
device

Các lớp học tình thương, các trường nuôi dạy trẻ khuyết tật, mồ côi… thuộc nhiều tỉnh thành trong cả nước đã được tổ chức và phát triển đồng bộ, tăng cường hiệu năng giảng dạy, góp phần chia sẻ gánh nặng cho xã hội và nhân dân. Chi phí cho toàn bộ công việc từ thiện này cũng lên đến hàng trăm triệu đồng. Ngoài ra, Giáo hội Trung ương và các Tỉnh – Thành hội Phật giáo đã tổ chức cứu trợ đồng bào bị thiên tai lũ lụt trong nhiều năm qua ở Việt Nam với tổng số tiền hàng tỷ đồng.
Đặc biệt là để góp phần san sẻ những khó khăn của xã hội về đại dịch của thế kỷ, Giáo hội Phật giáo chúng tôi đã tham khảo kinh nghiệm chăm sóc người bị nhiễm HIV/AIDS tại Thái Lan và đã tổ chức những Trung tâm Tư vấn giúp đỡ, chăm sóc cho người bị nhiễm HIV tại thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Thừa Thiên, Huế. Bước đầu, những Trung tâm này đạt được nhiều hiệu quả nhất định và đang được nghiên cứu phát triển sâu rộng trong thời gian tới.
Tăng Ni, Phật tử Việt Nam cũng đã nhiệt liệt hưởng ứng các phong trào ích nước lợi dân, mua công trái phiếu xây dựng Tổ quốc, xây dựng cầu đường, xây dựng trường học, xây dựng nhà cho người nghèo, nhà cho người có công với đất nước, cấp học bổng cho sinh viên học sinh khó khăn học giỏi, tặng thực phẩm, quần áo, thuốc men cho các nhà dưỡng lão, các bệnh viện, các nhà nuôi trẻ mồ côi, v.v… Số tiền dành cho công tác từ thiện xã hội nói chung cả trăm tỷ.
Thể hiện truyền thống Phật giáo là tâm hồn bao dung và sự hài hòa với mọi người trong tinh thần Lục Hòa cộng trụ mà Đức Phật chúng ta đã chỉ dạy, giới Phật giáo chúng tôi từ ngàn xưa đã

* Trang 65 *
device

tạo được mối quan hệ thân thương với các tôn giáo khác ở Việt Nam. Thật vậy, lịch sử đã từng lưu dấn ấn một thời những tình cảm trong sáng, tốt đẹp của Phật giáo Việt Nam dành cho Nho giáo, Lão giáo. Khi Phật giáo đạt đến đỉnh cao của thời kỳ cực thịnh đời Lý Trần vẫn dung nhiếp được Nho giáo và Lão giáo. Với tâm hồn phóng khoáng, không kỳ thị, không cố chấp, các nhà Sư Việt Nam nhận thấy những điều hay trong thuật xử thế của Nho giáo, Lão giáo thì học hỏi một cách tự nhiên và sử dụng như một phương tiện phục vụ quần chúng và Đạo giáo, Nho giáo theo đó cũng được phát triển. Từ góc độ hài hòa và tiếp thu những điều thiện mỹ, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của Phật giáo Việt Nam, văn miếu thờ Đức Khổng Tử cũng được xây dựng ngay ở kinh đô cùng lúc với việc xây dựng chùa. Chính Quốc sư Vạn Hạnh đưa ra thuyết Tam giáo thể hiện tinh thần bao dung, hòa hợp, vô ngã vị tha của một bậc chân tu đắc đạo. Ngoài Nho giáo và Lão giáo, Phật giáo Việt Nam cũng đã tạo điều kiện cho tất cả tín ngưỡng nhân gian được hội nhập và tồn tại trong sinh hoạt Phật giáo. Điều này đã nói lên tinh thần hòa nhập cao độ của Phật giáo Việt Nam vào cuộc sống của mọi tầng lớp nhân dân, cũng như thể hiện tầm nhìn đúng đắn theo hướng tích cực của hàng Tăng lữ Việt Nam về các truyền thống văn hóa tốt đẹp của người dân Việt hiện hữu từ bao đời.
Ngày nay, số lượng tín đồ của Phật giáo tại Việt Nam vẫn là số đông, nhưng Giáo hội Phật giáo chúng tôi cũng luôn sinh hoạt hài

* Trang 66 *
device

hòa với các tôn giáo bạn hiện hữu bên cạnh. Chúng tôi thường hợp tác với tôn giáo bạn, trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ với nhau công tác từ thiện xã hội để đóng góp, xây dựng an sinh xã hội. Điển hình như sự hợp tác giữa thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh và Tòa Tổng Giám mục thành phố Hồ Chí Minh trong việc quản lý và phòng chống, giúp đỡ những người bị nhiễm HIV/AIDS.
Cũng trên tinh thần phát triển sự hòa hợp với các tổ chức Phật giáo thế giới, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã giao lưu, thắt chặt tình hữu nghị với các tổ chức Phật giáo trong khu vực và một số nước trên thế giới, hợp tác về văn hóa, giáo dục và trao đổi tìm hiểu lẫn nhau.
Chúng tôi thiết nghĩ rằng những thành quả lợi ích thiết thực mà Phật giáo Việt Nam chúng tôi thành tựu, đặc biệt là sự hòa bình, hòa hợp chính là sự hòa bình, hòa hợp với các tư tưởng khác, với các tôn giáo khác theo tinh thần Phật dạy rằng tất cả chúng ta đều là huynh đệ trong tình pháp lữ, hay nói chung trong tình người có dòng máu cùng đỏ và nước mắt cùng mặn.
Tư tưởng hòa bình, hòa hợp ngay trong sinh hoạt của Phật giáo, cũng như trong cộng đồng xã hội và đối với các tôn giáo bạn, mà Phật giáo Việt Nam đã thiết thân thể nghiệm và gặt hái được những thành quả lớn lao trong suốt chiều dài lịch sử từ nghìn xưa cho đến ngày nay, vẫn có giá trị đáng kể.
Chúng tôi hy vọng rằng tư tưởng hòa bình, hòa hợp của Phật giáo Việt Nam mà chúng tôi vừa trình bày sẽ là đường lối sống thiết thực hữu ích cho việc phát triển sự hợp tác tốt đẹp giữa các tổ chức Phật giáo trên thế giới, cũng như dung hợp được các tư tưởng

* Trang 67 *
device

của những tôn giáo khác nhau, đồng thời xây dựng được nền hòa bình lâu dài cho ngôi nhà chung của nhân loại trên hành tinh này. Chúng tôi cũng mong rằng những đóng góp của các tổ chức Phật giáo trong hội nghị này sẽ tạo ra hướng phát triển hơn nữa cho Phật giáo xây dựng một thế kỷ XXI chan hòa tình hữu nghị với các dân tộc và tôn giáo trên thế giới, giúp cho nhân loại cùng sống chung trong hòa bình, thịnh vượng, an vui và nhân ái. Cầu nguyện hội nghị thành công tốt đẹp và trân trọng cám ơn sự lắng nghe của quý vị.

* Trang 68 *
device

 
Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)