LOGO VNBET
“Hối Am lấy ý riêng mà bài bác đạo Phật thì quan điểm ấy là thế nào? Nay tôi chỉ nêu ra cái ý chính để làm sáng rõ lòng người, xin các vị tự mình suy xét sẽ rõ.”
Vương  Trung  thưa:  “Trung  này  vốn  không  được  sáng suốt, nay nhờ nghe lời giảng của thầy mà trong lòng bỗng nhiên tỏ rõ.” 
Biện minh quỷ thần tình trạng

Thái  Nguyên  viết:  Hoành  Cừ  vị  quỷ  thần  nhị  khí  chi lương năng. Trình tử vị quỷ thần tạo hóa chi tích. Hối Am vị quỷ thần khí chi khuất thân. Tam nhân chi thuyết, giai thị nhất khí chi tạo hóa dã. Thử ngôn thật phủ?
Không Cốc viết: Phù thử nhất khí bao la thiên địa, sơ vô khuyết thiểu. Sung tắc thiên địa, chỉ thử nhất khí, cánh vô lưỡng cá. Nhất khí viết dương viết âm giả. Chỉ thị thử nhất khí triển súc nhi đắc danh dã.
Quỷ thần ký chỉ thử nhất khí, tắc tận thiên địa gian chỉ thị nhất khí cố dã.
Nhiên tắc, hà cố hữu thiên thần hồ, địa kỳ hồ, ngũ nhạc chi thần hồ, tứ độc chi thần hồ, sơn xuyên chi thần hồ, xã tắc chi thần hồ, vô tự quỷ thần hồ, lịch đại phong thần hồ, cổ kim tế tự hồ? Quỷ thần như thị chi đa dã, giảo phù tam nhân chi thuyết tắc bất mâu hỹ

* Trang 843 *
device

禮記曰。太皡爲春帝,勾芒爲神。炎帝爲夏帝,祝融爲神。少皡爲秋帝,蓐收爲神。顓頊爲冬帝,玄冥爲神。若據三人所謂二氣良能,造化之迹,氣之屈伸。然則何必太皡等爲四時之帝乎。何必勾芒等爲四時之神乎。
關尹子曰。鬼者,人死曰變。中庸,子曰。鬼神之爲德,其盛矣乎。楊子曰。天地神明不測者也。皆以三人之說大不侔矣。
晦菴謂死者,形朽滅,神飄散,泯然無跡。然則太皡等以何爲四時之帝乎。勾芒等以何爲四時之神乎。此又侔之極也。
理學類編,有問人死魂魄便散否。晦菴答曰。散矣。又問,子孫祭祀卻有感格,如何。晦菴答曰。子孫是祖先之氣,所以感格。若據晦菴之說,則祭五嶽,四瀆,山川,社稷無祀鬼神者。旣非其子孫,皆無感格耶。
嗚呼。姜源踏人跡而生后稷。簡狄吞鳥卵而生殷契。伊尹生於空桑。誌公生於鷹巢。是誰之氣耶。以誰爲祖先耶。

* Trang 844 *
device

Lễ  ký  viết:  Thái  Hạo  vi  Xuân  đế,  Câu  Mang  vi  thần; Viêm đế vi Hạ đế, Chúc Dung vi thần; Thiếu Hạo vi Thu đế, Nhục Thâu vi thần; Chuyên Húc vi Đông đế, Huyền Minh vi thần. Nhược cứ tam nhân sở vị nhị khí lương năng, tạo hóa chi tích, khí chi khuất thân. Nhiên tắc, hà tất Thái Hạo đẳng vi tứ thời chi đế hồ? Hà tất Câu Mang đẳng vi tứ thời chi thần hồ?
Quan  Dỗn  tử  viết:  Quỷ  giả  nhân  tử  viết  biến.  Trung Dung, Tử viết: Quỷ thần chi vi đức, kỳ thạnh hỹ hồ! Dương tử viết: Thiên địa thần minh bất trắc giả dã, Giai dữ tam nhân chi thuyết đại bất mâu hỹ.
Hối  Am  vị  tử  giả,  hình  hủ  diệt,  thần  phiêu  tán,  mẫn nhiên vô tích. Nhiên tắc, Thái Hạo đẳng dĩ hà vi tứ thời chi đế hồ? Câu Mang đẳng dĩ hà vi tứ thời chi thần hồ? Thử hựu mâu chi cực dã.
Lý học loại biên, hữu vấn: Nhân tử hồn phách tiện tán phủ? Hối Am đáp viết: Tán hỹ. Hựu vấn: Tử tôn tế tự khước hữu cảm cách, như hà? Hối Am đáp viết: Tử tôn thị tổ tiên chi khí, sở dĩ cảm cách. Nhược cứ Hối Am chi thuyết, tắc tế Ngũ nhạc, Tứ độc sơn xuyên xã tắc vô tự quỷ thần giả, ký phi kỳ tử tôn giai vô cảm cách da?
Ô hô, Khương Nguyên đạp nhân tích nhi sanh Hậu Tắc, Giản Địch thôn điểu nỗn nhi sanh Ân Khế, Y Dỗn sanh ư không tang, Chí Công sanh ư ưng sào, thị thùy chi khí da? Dĩ thùy vi tổ tiên da?

* Trang 845 *
device

晦菴又曰。死則氣散,泯然無跡。有托生者,是偶然聚得不散。又去凑著那生氣,亦能再生。
旣謂形朽滅,神飄散,泯然無跡,何物凑著生氣而再生乎。此等語言,晦菴自相矛盾,莫能解釋也。
禮記曰。鷹化爲鳩,雀化爲蛤。至於蒙求等書,  鮑靚記井,羊怙識環等事。皆與晦菴極相違戾。從文正公與諸經史,則悖晦菴。從晦菴則悖文正公與諸經史。令人疑惑,從何而得定理。
於戲。此事洞明,始得抵當。安可世閒之心,猜疑而說也。
爭如孔子曰。未能事人,焉能事鬼。未知生,焉知死。一句推開,卻無過咎。
理學類編,張,程,晦菴等,皆屑屑然以孔子原始反終。推而廣之,以論鬼神,此又事極計生也。大凡事務,不知則已,何苦欲沽虛譽,強而言之,縛住後學,迷塞其心,不復求明也。悲哉。

* Trang 846 *
device

Hối Am hựu viết: Tử tắc khí tán, mẫn nhiên vô tích, Hữu thác sanh giả thị ngẫu nhiên tụ đắc bất tán, hựu khứ thấu trước na sanh khí, diệc năng tái sanh.
Ký vị hình hủ diệt, thần phiêu tán, mẫn nhiên vô tích, hà vật thấu trước sanh khí nhi tái sanh hồ? Thử đẳng ngữ ngôn, Hối Am tự tương mâu thuẫn, mạc năng giải thích dã.
Lễ ký viết: Ưng hóa vi cưu, tước hóa ci cáp. Chí ư mông cầu đẳng thư, Bào Tịnh ký tỉnh, Dương Hỗ thức hoàn đẳng sự, giai dữ Hối Am cực tương vi lệ. Tùng Văn Chánh Công dữ chư kinh sử, tắc bội Hối Am. Tùng Hối Am, tắc bội Văn Chánh Công dữ chư kinh sử. Linh nhân nghi hoặc, tùng hà nhi đắc định lý.
Ô hô! Thử sự đổng minh, thủy đắc để đương, an khả thế gian chi tâm, sai nghi nhi thuyết dã. Tranh như Khổng tử viết: Vị năng sự nhân, yên năng sự quỷ? Vị tri sanh, yên tri tử? Nhất cú suy khai, khước vô quá cữu.
Lý học loại biên, Trương, Trình, Hối Am đẳng, giai tiết tiết nhiên dĩ Khổng tử nguyên thủy phản chung, suy nhi quảng chi, dĩ luận quỷ thần, thử hựu sự cực kế sanh dã. Đại phàm sự vụ, bất tri tắc dĩ, hà khổ dục cô hư dự, cưỡng nhi ngôn chi, phược trụ hậu học, mê tắc kỳ tâm, bất phục cầu minh dã. Bi tai!

* Trang 847 *
device

 
Quy Nguyên Trực Chỉ