LOGO VNBET
giáo: chẳng ai được như ngài Huệ Viễn, mà ân cần tiễn ông Lục Tu Tĩnh đi quá cầu Suối Cọp(1)  là vì trân trọng Đạo giáo. Tôi ngưỡng mộ hai vị cao tăng tôn trọng Nho giáo và Đạo giáo, biết đâu trong hàng Phật tử lại chẳng có người chê trách? Nhưng mình đã tôn trọng họ, lẽ nào họ lại khinh khi mình sao? Xin hãy tin vào việc làm của hai ngài Đạo An và Huệ Viễn, ấy là điều nên noi theo vậy. Kinh Thi chép rằng: ‘Muốn đẽo cán búa, phải noi theo cái cán búa cũ thì không khó.’ Mạnh tử nói: “Thuận theo thời không bằng lợi về địa thế;  lợi  về địa  thế  chẳng  bằng  hòa  hợp  lòng  người.’  Thật đúng là như vậy!
__________________________________
(1) Ngài Huệ Viễn ẩn cư có lời thề không theo đường xuống núi qua khỏi cầu Suối Cọp (Hổ Khê). Khi có đạo sĩ Lục Tu Tĩnh và Đào Uyên Minh đến thăm chơi, ngài ân cần tiễn khách về, vô tình đi quá cầu Suối Cọp. Khi nhìn xuống thấy bóng mình soi dưới nước mới nhớ lại lời thề. Khi ấy cả ba người cùng phá lên cười về việc ấy. 
Độc Phong Thiện Thiền sư: Tam giáo nhất lý thuật

Phù  không  kiếp  chi  tiên,  vô  tướng  hữu  giác,  hư  minh tịch chiếu, vi thiên địa chi căn. Giáng bổn lưu mạt, vi vạn đạo chi tổ. Hoàn nguyên phản bổn, vi nhất pháp chi tông. Truy chi bất kiến kỳ thủ. Tứ chi bất văn kỳ hậu. Bất khả dĩ trí tri. Bất khả dĩ tướng đổ. Duy chân thánh giả, tự nội sở chứng nhi tri.
Tích hữu tăng vấn Hương Nham vân: Như hà thị đạo?
Nham vân: Khô mộc lý long ngâm.

* Trang 445 *
device

僧云。如何是道中人。
              巖云。骷髏裏眼睛。
具得這手叚,可以論三教。故如如居士,三教一理論云。
硬似綿團輭似鐵。
六月炎天一點露。
柱燈籠笑點頭。
啞子得夢向誰說。
古來三教強安名。
釋迦掩室於摩竭。
夫子謂點而識之。
老聃謂大辦若納。
直饒剖破作一家。
不免落在第二月。
翻憶東坡居士言。
盡把三教俱漏泄。
山色無非清淨身。
溪聲便是廣長舌。
            便恁麼去,非特法堂前草深一丈,至盡法界無一人堪爲種草。

* Trang 446 *
device

Tăng vân: Như hà thị đạo trung nhân.
Nham vân: Khô lâu lý nhãn tình.
Cụ đắc giá thủ đoạn, khả dĩ luận Tam giáo. Cố Như Như cư sĩ Tam giáo nhất lý luận vân:
Ngạnh tợ miên đoàn nhuyến tự thiết.
Lục nguyệt viêm thiên nhất điểm tuyết.
Lộ trụ đăng lung tiếu điểm đầu.
Á tử đắc mộng hướng thùy thuyết.
Cổ lai tam giáo cưỡng an danh.
Thích-ca yểm thất ư Ma-kiệt.
Phu tử vị mặc nhi thức chi.
Lão Đam vị đại biện nhược nạp.
Trực nhiêu phẩu phá tác nhất gia.
Bất miễn lạc tại đệ nhị nguyệt.
Phiên ức Đông Pha cư sĩ ngôn.
Tận bả Tam giáo câu lậu tiết.
Sơn sắc vô phi thanh tịnh thân.
Khê thanh tiện thị quảng trường thiệt.
Tiện nhẫm ma khứ, phi đãi pháp đường tiền thảo thâm nhất trượng, chí tận pháp giới vô nhất nhân kham vi chủng thảo.

* Trang 447 *
device

從上聖人,興慈運悲,愍世流浪。不免捺下雲頭,於第二門淺近處,誘引諸子。使當去古漸邈之時,若不為通一綫路。斯民詭譎日甚,且將為魑為魅而不返。是以三聖人同生於有周,主盟正教。儒教,教之以竆理盡性。釋教,教之以明心見性。道教,教之以修真煉性。唯此一事實,餘二則非真。是各人胷中自有三教渾然,切不可向外,騎牛覓牛去也。
              故前輩云。
一釋一道一儒流。
三人共話幾春秋。
不知說箇何蓮事。
直至如今笑未休。                       
              此詩渾無一點食烟火氣味,始於三教無負。若曰齊家治身,致君澤民,此特儒者之餘事。若曰嗇精養神,飛仙上昇,此特道家之麤迹。若曰越死超生,自利利人,此特釋氏之筌罤耳。
            吁。一字三寫,鳥焉成馬。後世傳訛,將謂三教止於麤迹。往往承虛接響,忘本逐末。但

* Trang 448 *
device

Tùng thượng thánh nhân, hưng từ vận bi, mãn thế lưu lãng. Bất miễn nại hạ vân đầu, ư đệ nhị môn thiển cập xứ, dụ dẫn chư tử. Sử đương khứ cổ tiệm mạc chi thời, nhược bất vị thông nhất tuyến lộ. Tư dân quỷ quyệt nhật thậm, thả tương vi võng vi mị nhi bất phản. Thị dĩ tam thánh nhân đồng sanh ư hữu châu, chủ minh chánh giáo. Nho giáo, giáo chi dĩ cùng lý tận tánh. Thích giáo, giáo chi dĩ minh tâm kiến tánh. Đạo giáo, giáo chi dĩ tu chân luyện tánh. Duy thử nhất sự thật, dư nhị tắc phi chân. Thị các nhân hung trung tự hữu tam giáo hồn nhiên, thiết bất khả hướng ngoại, kỵ ngưu mịch ngưu khứ dã.
Cố tiền bối vân:
Nhất thích nhất Đạo nhất Nho lưu.
Tam nhân cộng thoại kỷ xuân thu.
Bất tri thuyết cá hà niên sự.
Trực chí như kim tiếu vị hưu.
Thử thi hồn vô nhất điểm thực yên hỏa khí vị, thủy ư Tam giáo vô phụ.
Nhược viết tề gia trị thân, trí quân trạch dân, thử đặc Nho giả chi dư sự. Nhược viết sắc tinh dưỡng thần, phi tiên thượng thăng, thử đặc Đạo gia chi thô tích. Nhược viết việt tử siêu sanh, tự lợi lợi nhân, thử đặc Thích thị chi thuyên đệ nhĩ.
Hu. Nhất tự tam tả, ô, yên thành mã. Hậu thế truyền ngoa, tương vị tam giáo chỉ ư thô tích. Vãng vãng thừa hư

* Trang 449 *
device

以耳目所可接者,爭是較非。甚至言戟交攻,辭鋒競射。豈不見聖門有云。我之大賢也,於人何所不容。况三教聖人,各有門戶。要其至極處,未始不一。是皆不能容人之量,是己非人。
              及言自己性命者,盡指為虛無恠誕之語。終日喚假為真,認賊為子。至於每日承他恩力一點子,問著全未有正見正語。旣無見悟。一旦翻身歸去,且道路頭向甚處去。轉見如癡如醉,不識下落。如是見解,又卻不謂之虛無恠
誕也。
              若善論三教,當略去其糠粃,別覓轉身一著,可也。呼。我知之矣。運甕者,必在甕外。若坐甕中,不能運甕。旣自埋沒於是非境中,終不謂之善論三教者。
            須是具活捉長鯨底手叚,生摛猛虎底機鋒,迴然獨脫於三教之表。始可出坎井,而語東海也。茍區區拾前人之喀唾,竊紙上之陳言。而欲是此非彼,其不見笑於大方者,鮮矣。

* Trang 450 *
device

tiếp hưởng, vong bổn trục mạt. Đãn dĩ nhĩ mục sở khả tiếp giả, tranh thị giảo phi. Thậm chí ngôn kích giao công, từ phong cạnh xạ. Khởi bất kiến thánh môn hữu vân. Ngã chi đại hiền dã, ư nhân hà sở bất dung. Huống tam giáo thánh nhân, các hữu môn hộ. Yếu kỳ chí cực xứ, vị thủy bất nhất. Thị giai bất năng dung nhân chi lượng, thị kỷ phi nhân.
Cập ngôn tự kỷ tánh mạng giả, tận chỉ vi hư vô quái đãn chi ngữ. Chung nhật hoán giả vi chân, nhận tặc vi tử. Chí ư mỗi nhật thừa tha ân lực nhất điểm tử, vấn trước toàn vị hữu chánh kiến chánh ngữ. Ký vô kiến ngộ. Nhất đán phiên thân quy khứ, thả đạo lộ đầu hướng thậm xứ khứ. Chuyển kiến như si như túy, bất thức hạ lạc. Như thị kiến giải, hựu khước bất vị chi hư vô quái đãn dã.
Nhược thiện luận Tam giáo, đương lược khứ kỳ khang chủy, biệt mịch chuyển thân nhất trước, khả dã. Hu. Ngã tri chi hỹ. Vận úng giả, tất tại úng ngoại. Nhược tọa úng trung, bất  năng  vận  úng.  Ký  tự  mai  một  ư  thị  phi  cảnh  trung, chung bất vị chi thiện luận tam giáo giả.
Tu thị cụ hoạt tróc trường kình để thủ đoạn, sanh cầm mãnh hổ để cơ phong, hồi nhiên độc thoát ư tam giáo chi biểu. Thủy khả xuất khảm tỉnh, nhi ngứ Đông hải dã. Cẩu khu khu thập tiền nhân chi khách thóa, thiết chỉ thượng chi trần ngôn. Nhi dục thị thử phi bỉ, kỳ bất kiến tiếu ư đại phương giả, tiển hỹ.

* Trang 451 *
device

又有一說。書曰。非知之難,行之唯難。當老病未至之時,誰不能高談闊論。說心說性,毀斥古人。談玄說妙,出人意表。及觀十二時中,行持履踐。寧無一念貪愛喜怒,芥蔕於胸中。寧無一念酒色財氣,聾瞽於正見。
              仰視夫子之默識一貫,顏子之心齋坐忘,老子之抱一守朴,莊子之鵬鷃逍遙,世尊之拈華為笑,達磨之得皮得髓,恐古聖人未必如是行持也。故夫子曰。先行然後從之以言。未聞如患腳法師,能說而不能行也。
              所以雪峰云。遇了須是行持。若不行持謂之亁慧。臨生死利害處,終不得力。是知不在多言,顧力行之何如耳。
              自古鼎分三教,相資爲用。正如國家用丘器,豈得已哉。
              使後世人人相於忘隣牆不相往來之域,清風颯至,無日不是羲皇上人。
            吾知三聖人,决不向平地上起風波。爭柰今人不古,見地不古,踐履不古。所謂。

* Trang 452 *
device

Hựu  hữu  nhất  thuyết.  Thi  viết:  Phi  tri  chi  nan,  hành chi duy nan. Đương lão bệnh vị chí chi thời, thùy bất năng cao đàm khoát luận? Thuyết tâm thuyết tánh, hủy xích cổ nhân. Đàm huyền thuyết diệu, xuất nhân ý biểu. Cập quan thập nhị thời trung, hành trì lý tiễn. Ninh vô nhất niệm tham ái hỷ nộ, giới đế ư hung trung. Ninh vô nhất niệm tửu sắc tài khí, lung cổ ư chánh kiến.
Ngưỡng thị Phu tử chi mặc thức nhất quán, Nhan tử chi tâm trai toại vọng, Lão tử chi bão nhất thủ phác, Trang tử chi bằng yến tiêu diêu, Thế Tôn chi niêm hoa vi tiếu, Đạtma chi đắc bì đắc tủy, khủng cổ thánh nhân vị tất như thị hành trì dã. Cố Phu tử viết: Tiên hành nhiên hậu tùng chi dĩ ngôn. Vị văn như hoạn cước pháp sư, năng thuyết nhi bất năng hành dã.
Sở dĩ Tuyết Phong vân: Ngộ liễu tu thị hành trì. Nhược bất hành trì, vị chi càn huệ. Lâm sanh tử lợi hại xứ, chung bất đắc lực. Thị tri bất tại đa ngôn, cố lực hành chi hà như nhĩ.
Tự cổ đỉnh phân Tam giáo, tương tư vi dụng. Chánh như quốc gia dụng binh khí, khởi đắc dĩ tai. Sử hậu thế nhân nhân tương ư vong lân tường bất tương vãng lai chi vực, thanh phong táp chí, vô nhật bất thị Hy, Hoàng thượng nhân.
Ngô  tri  tam  thánh  nhân,  quyết  bất  hướng  bình  địa thượng khởi phong ba. Tranh nại kim nhân bất cổ, kiến địa bất cổ, tiễn ý bất cổ. Sở vị:

* Trang 453 *
device

口頭說得千般妙,
下腳難忘一點塵。
              聖人不得不曲垂一隻手。
              嘗觀宋朝,無垢居士張狀元,一自登抖之後,未嘗不遊戲禪林三味。忽朝謁妙喜禪師,論格物之旨。喜云。公只知格物,不知有物格。公曰。師豈無方便耶。喜與明皇幸蜀以劍撃閬守像話。公聞之,頓悟玄旨,遂作偈云。
子韶格物,
妙喜物格。
要識一貫,
兩箇五陌。
              果是具眠知音,但看這般公案,豈三教之所能窒礙於人者乎。不然,更聽亂說一偈。
三教由來古有之,
休將黃葉止兒啼。
衝開碧落松千尺,
截斷紅塵水一溪。

* Trang 454 *
device

Khẩu đầu thuyết đắc thiên ban diệu.
Hạ cước nan vong nhất điểm trần.
Thánh nhân bất đắc bất khúc thùy nhất chích thủ.
Thường  quan  Tống  triều,  Vô  Cấu  cư  sĩ  Trương  Trạng nguyên, nhất tự đăng khoa chi hậu, vị thường bất du hý Thiền lâm Tam-muội. Hốt triêu yết Diệu Hỷ thiền sư, luận cách vật chi chỉ. Hỷ vân: Công chỉ tri cách vật, bất tri hữu vật cách. Công viết: Sư khởi vô phương tiện da. Hỷ cử Minh Hoàng hành Thục dĩ kiếm kích Lãng thủ tượng thoại. Công văn chi, đốn ngộ huyền chỉ, toại tác kệ vân:
Tử thiều cách vật.
Diệu hỷ vật cách.
Yếu thức nhất quán.
Lưỡng cá ngũ mạch.
Quả thị chân nhãn tri âm, đãn khán giá ban công án, khởi  Tam  giáo  chi  sở  năng  trất  ngại  ư  nhân  giả  hồ.  Bất nhiên, cánh thính loạn thuyết nhất kệ:
Tam giáo do lai cổ hữu chi.
Hưu tương hoàng diệp chỉ nhi đề.
Xung khai bích lạc tùng thiên xích.
Tiệt đoạn hồng trần thủy nhất khê.

* Trang 455 *
device

 
Quy Nguyên Trực Chỉ