LOGO VNBET
nói cổ xưa kia, đầy trí tuệ và mỹ miều, sẽ như bắt nguồn từ cấp độ tâm thức của con người thời đại đồ đá mà được khoác lên bằng trang phục hiện đại. Trí tuệ thực sự thì luôn luôn trẻ trung, và luôn luôn gần gũi với sự nắm bắt của một cái tâm mở rộng sau khi đã nhọc công tiến đến độ cao của nó và đã kiếm thấy diệp may để lắng nghe trí tuệ ấy.
HỌC THUYẾT VỀ TÂM, TRÁI TIM CỦA THÔNG ĐIỆP CỦA ĐỨC PHẬT
Thật rõ ràng, đỉnh cao của trí tuệ con người, là giáo lý Đức Phật, khó khăn không nhằm đến cái gì chung cho tất cả nhân loại, cái gì vẫn mãi là trẻ trung, và thật thế, gần gũi với chúng ta hơn là tay chân nữa – cái tâm của con người.
Trong Phật học, tâm là khởi điểm, là tụ điểm, và cũng là cao điểm nữa, như trường hợp cái tâm đã giải thoát và thanh tịnh của bậc Thánh.
Một sự việc có nghĩa và đáng kể suy nghĩ là Kinh Thánh bắt đầu bằng câu: “ Vào lúc ban đầu, Thượng Đế sinh ra Trời và Đất…”, trong khi kinh Dhammapada (kinh Pháp Cú), một trong những quyển phổ thông nhất của kinh điển Phật giáo lại mở đầu bằng câu: “ Tâm có trước các sự vật (Pháp), quản ngự chúng, sáng tạo ra chúng” (bản dịch của Tỳ kheo Kassapa). Những lời quan trọng ấy là câu nói thầm lặng và không phản kháng nhưng rất xác quyết, trả lời cho sự tin tưởng thánh điển ấy! Ở đây, những con đường của hai tôn giáo này chia

* Trang 31 *
device

tách nhau: một đường thì dẫn đi xa, đến chỗ vượt khỏi, có tính cách tưởng tượng; một đường thì dẫn thẳng về nhà, vào chính trong lòng người ta.
Tâm chính là cái gần nhất đối với chúng ta, vì chỉ có nhờ tâm mà chúng ta mới ý thức được cái gọi là thế giới bên ngoài gồm cả thân thể của riêng ta. “Nếu tâm được hiểu thì hết thảy mọi sự vật (Pháp) được hiểu”. Một bản kinh của Phật giáo Đại thừa đã nói như vậy ( Ratnamegha Sutra).
Tâm là suối nguồn của tất cả điều thiện và bất thiện khởi lên bên trong hay đến với chúng ta từ bên ngoài. Đấy là điều mà hai câu thơ đầu của kinh Dhammapada đã tuyên bố rất rõ ràng và ở nhiều chỗ khác, như các lời dạy sau đây của Đức Phật:
“ Hễ điều gì bất thiện, liên hệ với bất thiện, thuộc về bất thiện – tất cả đều xuất phát từ tâm”.
“ Hễ điều gì thiện, liên hệ với thiện, thuộc về thiện – tất cả đều xuất phát từ tâm”
                      (Anguttara Nikàya I, Tăng Chi Bộ Kinh I)
Từ nay, sự quay rẽ một cách quả quyết để rời xa những con đường khốc hại, sự quay rẽ có thế cứu thế giới khỏi cơn khủng hoảng hiện nay phải là một sự quay hướng nội, vào trong chỗ thâm sâu của chính cái tâm con người. Chỉ có bằng cách thay đổi bên trong mới có được sự thay đổi bên ngoài. Bằng cách ấy, dù cho đôi khi có chậm nhưng sẽ không bao giờ là không đến được. Nếu có một tâm điểm nội tại mạnh mẽ và khéo điều đặt trong tâm

* Trang 32 *
device

ta thì mọi rối rắm bên ngoài sẽ dần dần được giải quyết, và những sức mạnh bên ngoài sẽ tự động nhóm lại quanh tụ điểm mà chia sẻ sự sáng sủa và sức mạnh của nó. Trật tự hay rối loạn của tâm thức cá nhân. Điều ấy không có nghĩa là nhân loại đang đau khổ sẽ chờ cho đến buổi bình minh của thời đại hoàng kim “ khi tất cả mọi người đều thiện”. Kinh nghiệm và lịch sử chứng tỏ cho chúng ta rằng thường thường chỉ cần một số rất ít  người thực sự cao thượng có quyết tâm và trí tuệ là đủ để tạo nên “những tụ điểm của thiện” mà quanh đó, những kẻ không có can đảm lãnh đạo nhưng lại sẵn lòng tùy hành sẽ quy tụ lại. Tuy nhiên, lịch sử mới đây của con người chứng tỏ rằng những mảnh lực bất thiện cũng tận dụng sự thu hút như thế và còn hơn thế nữa. Nhưng một trong những an ủi ít oi trong thế giới chưa hoàn toàn nản lòng này là không những chỉ bất thiện mà cả thiện cũng có thể có một sức lan truyền mạnh mẽ không ngừng biểu lộ, miễn là chúng ta có can đảm đem nó ra mà thử nghiệm.
“ Như thế, chính tâm ta cần phải được thiết lập trong tất cả các căn bệnh thiện; chính tâm ta cần phải được tẩy rửa bằng trận mưa của sự thật; chính tâm ta cần phải được thanh tịnh khỏi những tính chất chứơng ngại; chính tâm ta cần phải được làm cho mạnh mẽ bằng năng lực…”.
                       (Gandavyùha Sutra)

* Trang 33 *
device

Từ nay, thông điệp của Đức Phật gồm ngay trong sự cứu độ mà nó trao cho tâm. Không một ai, trừ Ngài, Bậc Tối Thắng, từng ban bố sự cứu độ một cách toàn hảo, đầy đủ và hiệu quả như thế. Điều này được xác nhận bằng tất cả sự đánh giá đúng đắn những kết quả lớn lao về chữa trị và về lý thuyết được thành tựu bởi khoa tâm phân học là khoa học với nhiều nhà đại biểu của nó, đặc biệt là với tính cách vĩ đại của C.G. Jung, rõ ràng đã quay sang thừa nhận sự quan trọng của yếu tố tôn giáo và thừa nhận giá trị của trí tuệ phương Đông. Khoa học hiện nay về tâm có thể bổ túc nhiều cho học thuyết về tâm của Đức Phật trong nhiều chi tiết thực hành và lý thuyết; nó có thể chuyển dịch học thuyết ấy sang ngôn ngữ khái niệm của thời đại mới; nó có thể làm cho dễ dàng việc áp dụng chữa trị và lý thuyết của nó vào những vấn đề xã hội và cá nhân đặc biệt của thời đại chúng ta. Nhưng những căn bản có tính chất quyết định của tâm học Phật giáo vẫn giữ nguyên giá trị và ưu thế của chúng; chúng không bị ảnh hưởng bởi bất cứ sự thay đổi thời gian và thay đổi lý thuyết khoa học nào cả. Sở dĩ như thế là vì những hoàn cảnh của cuộc sống con người cứ lặp đi lặp lại mãi không dứt(1), và những sự kiện chính
______________________
(1) Thí dụ như sinh ra, bệnh tật, tuổi già, cái chết; giới tính và đời sống gia đình; sự tìm kiếm thức ăn, tình yêu và quyền lực, v.v…

* Trang 34 *
device

Của sự kết cấu tâm lý và vật lý của con người cơ bản vẫn giữ không thay đổi trong một thời gian lâu. Hai yếu tố tương đối ổn định – những sự việc tiêu biểu xảy ra trong đời sống con người – phải luôn luôn khởi điểm cho mọi khoa học về tâm thức con người và cho mọi mưu toan hướng dẫn nó.Tâm học của Đức Phật đặc căn bản vào sự nắm bắt hai yếu tố này một cách sáng suốt phi thường, và điều ấy đã tạo cho nó tính chất “phi thời gian”, nghĩa là “hiện đại tính” và giá trị tính không suy giảm của nó…
Thông điệp của Đức Phật, theo nghĩa một học thuyết về tâm, dạy ba điều:
1-Hiểu biết tâm: Cái gần gũi với chúng ta, tuy nhiên lại rất bí mật;
2-Tu sửa tâm: Cái rất khó sử dụng và ngang ngạnh, tuy nhiên lại có thể trở thành rất thuần thục;
3-Giải thoát tâm: Cái đang hoàn toàn bị trói buộc tuy nhiên lại có thể đạt giải thoát ở đây và bây giờ.
Điều gì có thể được gọi là khía cạnh lý thuyết về tâm học của Đức Phật mà có liên hệ đến đề mục thứ nhất trong ba đề mục trên đây, sẽ chỉ được bàn đến ở đây trong tầm mức cần thiết cho mục đích thiên trọng về thực hành của trang sách này mà thôi.

* Trang 35 *
device

 
Satipaṭṭhàña Trái Tim Của Thiền Định Phật Giáo