LOGO VNBET
Namo Tassa Bhagavato Arahato Samma Sambhuddhassa
                  KINH NIỆM XỨ (x)

Tôi đã được nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn sống giữa những người Kuru, tại Kammàsadamma, một đô thị của dân Kuru.
Tại đây, Thế Tôn gọi là Tỳ kheo: “Này các Tỳ kheo”, và các vị ấy đáp: “Bạch Ngài, chúng con đây”. Thế Tôn thuyết giảng như sau:
“Này các Tỳ kheo! Đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sinh, thắng vượt phiền muộn bi thương, diệt trừ khổ đau sầu não, đat đến Chánh đạo chứng đắc Niết bàn, đó là Bốn niệm xứ.
Bốn niệm xứ ấy là gì? Này các Tỳ kheo! Một thầy Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể (1), tinh cần, liễu hội và chú tâm, thắng vượt tham dục và sầu não trong cuộc đời này; vị ấy sống mà quán cảm thọ trong cảm thọ, tinh cần, liễu hội và
_____________
(x) Vẫn được dịch là kinh Niệm Xứ, kinh Quán Niệm.

* Trang 181 *
device

chú tâm, thắng vượt tham dục và sầu não trong cuộc đời này; vị ấy sống mà quán tâm thức trong tâm thức (2), tinh cần, liễu hội và chú tâm, thắng vượt tham dục và sầu não trong cuộc đời này; vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức, thắng vượt tham dục và sầu não trong cuộc đời này.
I. QUÁN THÂN THỂ
1- Niệm xứ vào sự hít thở:
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo, sau khi đã đến khu rừng, đến một gốc cây hay đến một nới trống trải, ngồi xuống theo thế kiết già, giữ thân thể ngay thẳng và sự chú tâm sẵn sàng (3).
Chú tâm, vị ấy hít vào, và chú tâm, vị ấy thở ra. Hít vào dài, vị ấy biết, “Tôi hít vào dài”; thở ra dài, vị ấy biết, “Tôi thở ra dài”; hít vào ngắn, vị ấy biết, “Tôi hít vào ngắn”, thở ra ngắn, vị ấy biết, “Tôi thở ra ngắn”.
“Cảm nghiệm toàn thân (…hơi thở), tôi sẽ hít vào”, vị ấy tập như thế, “An tịnh sự hoạt động của thân thể (x), tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập như thế.
Như  một người thợ tiện khéo léo hay một người đang học nghề tiện (xx) khi quay xong một vòng dài,
_______________
(x) Còn gọi là thân hành
(xx) Hay một người học nghề tiện: không thấy có trong nhiều bản kinh.

* Trang 182 *
device

Biết rằng: “Tôi quay dài”, hoặc, khi quay ngắn, biết rằng: “Tôi quay ngắn”. Cũng y như thế, một Tỳ kheo, khi hít vào dài, biết rằng, “Tôi hít vào dài”, hoặc, khi thở ra dài, , biết rằng, “Tôi thở ra dài”, hoặc, khi hít vào ngắn, biết rằng, “Tôi hít vào ngắn, hay khi thở ra ngắn, biết rằng, “Tôi thở ra ngắn”. “Cảm nhiệm toàn thân thể, tôi sẽ hít vào”, vị ấy tập như thế. “ Cảm nghiệm toàn cả thân thể, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập như thế”. “An tịnh sự hoạt động của thân thể, tôi sẽ hít vào”, vị ấy tập như thế. “An tịnh sự hoạt của thân thể, tôi sẽ thở ra”, vị ấy tập như thế.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài (4). Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi (5) trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt (6) trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt (7) trong thân thể. Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có thân thể đây” (8), đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời (9). Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.

* Trang 183 *
device

2- Các tư thế của thân thể:
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo khi đang đi, biết rằng, “Tôi đang đi”, khi đang đứng, biết rằng, “Tôi đang đứng”; khi đang ngồi, biết rằng, “Tôi đang ngồi”; khi đang nằm xuống, biết rằng, “Tôi đang nằm xuống”; hoặc thân thể của vị ấy được đặt trong tư thế nào, vị ấy biết thân thể ấy đúng như thế ấy.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt thân thể (10). Hoặc Niệm tâm của vị ấy xác lập với ý nghĩa: “Có thân thể đây”, đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.
3- Niệm tâm với sự liễu hội:
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo, khi đang đi tới và khi đang đi lui, vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm (x); khi đang nhìn ngay vào
_____________
(x) Về điều mình đang làm: chúng tôi tự ý thêm vào cho rõ nghĩa.

* Trang 184 *
device

và khi đang quay nhìn đi, vị ấy vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm; khi đang co cúi và khi đang ưỡn duỗi, vị ấy vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm; khi đang mang y bát, vị ấy vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm; khi đang ăn, uống, nhai, nếm, vị ấy vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm; khi đang đại tiện, tiểu tiện, vị ấy vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm; khi đang đi, đang đứng, đang ngồi, đang nằm (x), đang ngủ, đang thức, đang nói và đang im, vị ấy vận dụng sự liễu hội về điều mình đang làm.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng ra ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt trong thân thể. Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có thân thể đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo!
___________________
(x) Đang nằm: chúng tôi tự thêm vào vì thấy các chỗ khác có ghi như thế.

* Trang 185 *
device

một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.
4- Quán tưởng về sự ghê tởm thân thể:
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo quán tưởng về chính cái thân thể này, được bao bọc bằng da và đầy đủ các dơ dáy, từ gót chân trở lên và từ đỉnh tóc trở xuống, mà sy nghĩa rằng: “Trong thân thể này, đây có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột non, ruột già, màng ruột, phân, mật, đàm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ đặc, mỡ nước, nước miếng, nước nhờn, nước khớp xương, nước tiểu.
Này các Tỳ kheo! Cũng giống như một bao tải có hai nắp đựng đầy các loại hạt như lúa, gạo lức, đậu xanh, đậu bò (x), mè, gạo; và một người có mắt tốt, sau khi mở bao ra, nên quán tưởng rằng: “ Đây là lúa, đây là gạo lức; đây là đậu xanh, đây là đậu bò; đây là mè, đây là gạo”. Này các Tỳ kheo, cũng như thế, một Tỳ kheo quán tưởng về chính cái thân thể này, được bao bọc bằng da và đầy cả những thứ dơ dáy, từ gót chân trở lên và từ đỉnh tóc trở xuống, mà suy nghĩa rằng: “Trong thân thể này, có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, gan, hoành cách mô, lá lách, phổi, ruột non, ruột già, màng ruột, phân, mật, đàm, mủ, máu,
_________________
(x) Đậu bò: Thứ đậu có vỏ dài, được dùng làm thức ăn cho súc vật

* Trang 186 *
device

mồ hôi, mỡ đặc, mỡ nước, nước miếng, nước nhờn, nước khớp xương, nước tiểu”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt trong thân thể. Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “ Có thân thể đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.
5- Quán tưởng về tứ đại: (x)
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo quán tưởng về chính cái thân thể này theo như các tư thế mà nó được đặt để, sắp xếp, về mặt tứ đại: “Trong thân thể này, có địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại” (11).
______________________
(x) Tứ đại: 4 thành tố tạo nên vật chất: Địa (đất), Thủy (nước), Hỏa (lửa), phong (gió), là các thành tố có ý nghĩa tượng trưng, theo một quan niệm cổ của Ấn Độ.

* Trang 187 *
device

Này các Tỳ kheo, cũng giống như một người đồ tể khéo léo hay một người đang học nghề đồ tể, sau khi đã giết một con bò và xẻ nó ra từng phần, đang ngồi giữa ngã tư đường; cũng như thế, một Tỳ kheo quán tưởng vào chính cái thân thể này theo như các tư thế mà nó được đặt để, xếp đặt, về mặt tứ đại: “Trong thân thể này, có địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể  bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quá thân thể trong thể bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt trong thân thể. Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có thân thể đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.
6 – Chín phép quán nghĩa địa:
(1) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng giống như một Tỳ kheo thấy một xác chết để đã một, hai hay

* Trang 188 *
device

ba ngày trương sình, xanh thâm và thối rã, bị vứt bỏ trong bãi tha ma, rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này: “Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tô sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt trong thân thể. Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có thân thể đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.
(2) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng như một Tỳ kheo thấy một xác chết bị vứt bỏ trong bãi tha ma, đang bị quạ, diều hâu, kên kên, chó, dã can hay các loài giòi bọ khác nhau ăn, rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này:

* Trang 189 *
device

“Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong.
(3) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng như một Tỳ kheo thấy một xác chết bị vứt bỏ trong bãi tha ma và chỉ còn là một bộ xương với (một ít) thịt và máu (dính vào đó), được nối lại bằng gân, rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này: “Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong.
(4) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng như một Tỳ kheo thấy một xác chết bị vứt bỏ trong bãi tha ma và chỉ còn là một bộ xương, còn dính máu mà không còn thịt, được nối lại bằng gân, rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này: “ Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong.
(5) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng như một

* Trang 190 *
device

 Tỳ kheo thấy một xác chết bị vứt bỏ trong bãi tha ma và chỉ còn là một bộ xương không có thịt và máu, được nối lại bằng gân, rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này: “ Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong.
(6) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng như một Tỳ kheo thấy một xác chết bị vứt bỏ trong bãi tha ma và chỉ còn là những cái xương rời, rải rác khắp mọi phía – chỗ này một xương bàn tay, chỗ kia một xương bàn chân, một xương ống chân, một xương đùi, xương sống, xương chậu, xương sọ, - rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này: “Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong.
(7) Lại nữa, này các Tỳ kheo! Cũng như một Tỳ kheo thấy một xác chết bị vứt bỏ trong bãi tha ma, chỉ còn có những cái xương trắng bệnh màu như vỏ ốc…
(8)… chỉ còn là những cái xương, đã hơn một năm, nằm một đống…

* Trang 191 *
device

(9)…chỉ còn là những cái xương mục rã hết và trở thành bụi, rồi vị ấy liên hệ với chính cái thân thể của mình như thế này: “Thật vậy, thân thể này của ta đây cũng cùng bản chất như thế, rồi sẽ trở thành như thế và sẽ không thoát khỏi điều ấy”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán thân thể trong thân thể bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong thân thể, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi và hoại diệt trong thân thể. Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có thân thể đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán thân thể trong thân thể như thế đấy.
II. QUÁN CẢM THỌ
Và này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán cảm thọ trong cảm thọ như thế nào?
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo khi thể nghiệm một cảm thọ vui thích thì biết “Tôi thể nghiệm một

* Trang 192 *
device

cảm thọ vui thích”; khi thể nghiệm một cảm thọ phiền khổ, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ không vui thích, không phiền khổ, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ phiền khổ; khi thể nghiệm một cảm thọ không vui thích, không phiền khổ” (x); khi thể nghiệm một cảm thọ vui thích thuộc vật chất, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ vui thích thuộc vật chất”; khi thể nghiệm một cảm thọ vui thích thuộc tinh thần, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ vui thích thuộc tinh thần”; khi thể nghiệm một cảm thọ phiền khổ thuộc vật chất, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ phiền khổ thuộc vật chất”; khi thể nghiệm một cảm thọ phiền khổ thuộc tinh thần, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ phiền khổ thuộc tinh thần”; khi thể nghiệm một cảm thọ không vui thích, không phiền khổ thuộc tinh thần, vị ấy biết, “Tôi thể nghiệm một cảm thọ không vui thích, không phiền khổ thuộc tinh thần”;
Theo như thế, vị ấy sống mà quán cảm thọ trong cảm thọ bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán cảm thọ trong cảm thọ bằng cách hướng ra bên ngoài, vị ấy sống mà quán cảm thọ trong cảm thọ bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà
_________________
(x) Thuật ngữ lần lượt là: Lạc thọ, Khổ thọ, Bất lạc bất khổ thọ.

* Trang 193 *
device

quán các yếu tố sinh khởi trong cảm thọ, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong cảm thọ (12). Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có cảm thọ đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán cảm thọ trong cảm thọ như thế đấy.
III. QUÁN TÂM THỨC
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán tâm thức trong tâm thức như thế nào?
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo khi tâm có tham dục, biết rằng tâm có tham dục; khi tâm không tham dục, biết tâm không có tham dục; khi tâm có sân hận, biết rằng tâm có sân hận; khi tâm không có sân hận, biết tâm không có sân hận; khi tâm có si muội, biết tâm có si muội; khi tâm không có si muội, biết tâm không có si muội; khi tâm ở trạng thái thu nhiếp, biết tâm ở trạng thái thu nhiếp (13); khi tâm ở trạng thái tán loạn (14); biết tâm ở trạng thái tán loạn (14); khi tâm ở trạng thái phát triển, biết tâm ở trạng thái phát triển (15), khi tâm ở trạng thái chưa phát triển, biết tâm ở trạng thái chưa phát triển (16); khi tâm ở trạng thái có một trạng thái khác cao hơn nó (17); khi tâm ở trạng thái không có trạng thái nào khác cao hơn nó (18);

* Trang 194 *
device

Khi tâm ở trạng thái định (x); biết tâm ở trạng thái định; khi tâm ở trạng thái không định, biết tâm ở trạng thái không định, khi tâm ở trạng thái giải thoát, biết tâm ở trạng thái giải thoát (19); khi tâm ở trạng thái chưa giải thoát, biết tâm ở trạng thái chưa giải thoát.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán tâm thức trong tâm thức bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán tâm thức trong tâm thức bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán tâm thức trong tâm thức bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong tâm thức, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong tâm thức (20). Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có tâm thức đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán tâm thức trong tâm thức như thế đấy.
IV. QUÁN ĐỐI TƯỢNG TÂM THỨC
1-Năm triền cái:
Và này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức như thế nào?
_________________
(x) Định: Được tập trung…

* Trang 195 *
device

Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức thuộc Năm triền cái (x).
Này các Tỳ kheo! Khi có ái dục, một Tỳ kheo biết “Trong tôi có ái dục”; hoặc khi không có ái dục, vị ấy biết, “Trong tôi không có ái dục”; vị ấy biết ái dục chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết ái dục đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; vị ấy biết ái dục đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Khi có sân hận, vị ấy biết, “Trong tôi có sân hận; hoặc khi không có sân hận, vị ấy biết; “Trong tôi không có sân hận”. Vị ấy biết sân hận chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết sân hận đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết sân hận đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Khi có hôn trầm và thụy miên (xx), vị ấy biết “ Trong tôi có hôn trầm và thụy miên”, hoặc khi không có hôn trầm và thụy miên, vị ấy biết, “Trong tôi không có hôn trầm và thụy miên”. Vị ấy biết hôn trầm và thụy miên đã sinh khởi nay bị hủy diệt như thế nào; và vị ấy biết hôn trầm và thụy miên đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
_________________
(x) 5 triền cái (Ngũ triền cái): 5 sự ngăn ngại, ngăn che.
(xx) Hôn trầm – thụy miên: mê mờ, trầm trệ, buồn ngủ.

* Trang 196 *
device

Khi có trạo hối(x) , vị ấy biết, “Trong tôi có trạo hối”, hoặc khi không có trạo hối, vị ấy biết, “Trong tôi không có trạo hối”. Vị ấy biết trạo hối chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết trạo hối đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết trạo hối đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Khi có nghi, vị ấy biết, “Trong tôi có nghi”, hoặc khi không có nghi, vị ấy biết, “Trong tôi không có nghi”. Vị ấy biết nghi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết nghi đã sinh khởi nay bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong đối tượng tâm thức, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong đối tượng tâm thức (21). Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có đối tượng tâm thức đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp
____________________
(x) Trạo hối: Dao động, rối loạn và hối hận.

* Trang 197 *
device

 trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong tâm thức như thế đấy.
2- Năm thủ uẩn:
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức nơi đối tượng tâm thức về Năm thủ uẩn (22).
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về Năm thủ uẩn như thế nào?
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo nghĩ: “Đây là Sắc, đây là sự sinh khởi của Sắc, và đây là sự hoại diệt của Sắc. Đây là Thọ, đây là sự sinh khởi của Thọ, và đây là sự hoại diệt của Thọ. Đây là Tưởng, đây là sự sinh khởi của Tưởng, và đây là sự hoại diệt của Tưởng. Đây là Hành, đây là sự sinh khởi của Hành, và đây là sự hoại diệt của Hành. Đây là Thức, đây là sự sinh khởi của Thức, và đây là sự hoại diệt của Thức” (x).
Theo như thế, vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng
___________________
(x) Một cách vắn tắt, có thể hiểu Năm thủ uẩn là: Năm thứ tu tập lại làm đối tượng cho sự chấp trước “(còn gọi là Ngũ uẩn), gồm Sắc (hình thể vật chất), Thọ (cảm thọ, cảm giác), Tưởng (suy tưởng, nhận thức), Hành (sự vận hành, hình thành), Thức (sự hiểu biết, trí thức, ý thức).

 

* Trang 198 *
device

 tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong đối tượng tâm thức, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong đối tượng tâm thức (23). Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có đối tượng tâm thức đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong tâm thức như thế đấy.
3- Sáu nội xứ và sáu ngoại xứ: (x)
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về 6 nội xứ và 6 ngoại xứ.
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về 6 nội xứ và 6 ngoại xứ như thế nào?
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo biết con Mắt và Sắc, và biết kiết Sử(xx) sinh khởi tùy thuộc vào hai thứ này (mắt và các hình sắc) (24), vị ấy biết kiết sử chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy
____________________
(x) Đã chú thích ở phần nói về chú ý đơn thuần.
(xx) Kiết sử: Mối ràng buộc (đã chú thích).

* Trang 199 *
device

biết sử đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; vị ấy biết kiết sử đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Vị ấy biết Tai và các Thanh, và biết các kiết sử sinh khởi tùy thuộc vào hai thứ này, vị ấy biết kiết sử chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết kiết sử đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết kiết sử đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Vị ấy biết Mũi và các Mùi hương, và biết các kiết sử sinh khởi tùy thuộc vào hai thứ này, vị ấy biết kiết sử chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết kiết sử đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết kiết sử đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Vị ấy biết Lưỡi và các Khẩu vị, và biết các kiết sử sinh khởi tùy thuộc vào hai thứ này, vị ấy biết kiết sử chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết kiết sử đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết kiết sử đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Vị ấy biết Thân (x) và các đối tượng của Xúc Chạm, và biết các kiết sử sinh khởi tùy thuộc vào hai thứ này, vị ấy biết kiết sử chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết kiết sử đã sinh
______________
(x) Thân: Thân thể, cơ quan xúc chạm.

* Trang 200 *
device

khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết kiết sử đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Vị ấy biết Ý thức và các đối tượng của Ý thức, và biết các kiết sử sinh khởi tùy thuộc vào hai thứ này, vị ấy biết kiết sử chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; vị ấy biết kiết sử đã sinh khởi nay bị khử diệt như thế nào; và vị ấy biết kiết sử đã bị khử diệt sẽ không sinh khởi trong tương lai như thế nào.
Theo như thế, này các Tỳ kheo! Vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong; hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong đối tượng tâm thức, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong đối tượng tâm thức (25). Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có đối tượng tâm thức đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong tâm thức về Sáu nội xứ và sáu ngoại xứ như thế đấy.

* Trang 201 *
device

4- Bảy giác chi: (x)
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về Bảy giác chi.
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về Bảy giác chi như thế nào?
Này các Tỳ kheo! Khi có Niệm giác chi (xx), vị ấy biết, “Trong tôi có Niệm giác chi”; hoặc khi không có Niệm giác chi, vị ấy biết, “Trong tôi không có Niệm giác chi”; và vị ấy biết Niệm giác chi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; và Niệm giác chi đã sinh khởi nay phát triển viên mãn như thế nào.
Khi có Trạch giác chi (xxx), vị ấy biết, “Trong tôi có Trạch giác chi”; khi không có Trạch giác chi, vị ấy biết, “Trong tôi không có Trạch giác chi”; và vị ấy biết Trạch giác chi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; và Trạch giác chi đã sinh khởi nay phát triển viên mãn như thế nào.
_______________
(x) Bảy giác chi (Thất giác chi): Bảy yếu tố giác ngộ.
(xx) Niệm giác chi: Yếu tố (của chứng ngộ) Chánh niệm, tưởng niệm, chú tâm đúng đắn, thâm sâu.
(xxx) Trạch giác chi: Yếu tố phán đoán, tuyển chọn, đánh giá về đúng, sai, thiện, ác…, về đối tượng của tâm thức.

* Trang 202 *
device

Khi có Tinh tấn giác chi (x), vị ấy biết, “Trong tôi có Tinh tấn giác chi”; khi không có Tinh tấn giác chi, vị ấy biết, “Trong tôi không có Tinh tấn giác chi”; và vị ấy biết Tinh tấn giác chi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; và Tinh tấn giác chi đã sinh khởi hay phát triển viên mãn như thế nào.
Khi có Hỷ giác chi (xx), vị ấy biết, “Trong tôi có Hỷ giác chi”; khi không có Hỷ giác chi, vị ấy biết, “Trong tôi không có Hỷ giác chi”, và vị ấy biết Hỷ giác chi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; và Hỷ giác chi đã sinh khởi nay phát triển viên mãn như thế nào.
Khi có Khinh an giác chi (xxx), vị ấy biết, “Trong tôi có Khinh an giác chi”; khi không có Khinh an giác chi; vị ấy biết, “Trong tôi không có Khinh an giác chi”; và vị ấy biết Khinh an giác chi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; và Khinh an giác chi đã sinh khởi nay phát triển viên mãn như thế nào.
Khi có Định giác chi (xxxx), vị ấy biết, “Trong tôi có Định giác chi”; khi không có Định giác chi, vị ấy biết, “Trong tôi không có Định giác chi”, và vị ấy biết Định giác chi chưa sinh khởi nay sinh
____________________
(x)Tinh tấn giác chi: Yếu tố về năng lực, tiến bộ, tinh chuyên.
(xx) Hỷ giác chi: Yếu tố an vui.
(xxx) Khinh an giác chi: Yếu tố thanh thản, nhẹ nhàng.
(xxxx) Định giác chi: Yếu tố định, tập trung tâm thức.

* Trang 203 *
device

khởi như thế nào; và Định giác chi đã sinh khởi nay phát triển viên mãn như thế nào.
Khi có Xả giác chi (x), vị ấy biết, “Trong tôi có Xả giác chi”; khi không có Xả giác chi, vị ấy biết, “Trong tôi không có Xả giác chi”; và vị ấy biết Xả giác chi chưa sinh khởi nay sinh khởi như thế nào; và Xả giác chi đã sinh khởi nay phát triển viên mãn như thế nào.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong đối tượng tâm thức, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong đối tượng tâm thức (26). Hoặc Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có đối tượng tâm thức đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong tâm thức về Bảy giác chi như thế đấy.
____________
(x) Xả giác chi: sự buông xả, từ bỏ.

* Trang 204 *
device

5- Tứ đế (x)
Lại nữa, này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về Tứ đế.
Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức về Tứ đế như thế nào?
Này các Tỳ khoe! Một Tỳ kheo biết đúng theo thực tại, “Đây là Khổ”; vị ấy biết đúng theo thực tại. “Đây là nguồn gốc của Khổ”; vị ấy biết đúng theo thực tại, “Đây là sự chấm dứt Khổ”; vị ấy biết đúng theo thực tại, “Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt Khổ”.
Theo như thế, vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong; hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng ra bên ngoài, hoặc vị ấy sống mà quán đối tượng tâm thức trong đối tượng tâm thức bằng cách hướng vào bên trong và hướng ra bên ngoài. Vị ấy sống mà quán các yếu tố sinh khởi trong đối tượng tâm thức, hoặc vị ấy sống mà quán các yếu tố hoại diệt trong đối tượng tâm thức (27). Hoặc
__________________
(x) Tứ đế: Hay Tứ Thánh đế, Tứ diệu đế, là bốn hân lý căn bản của Chánh pháp, gồm Khổ đế (đời là khổ), Tập đế (nguyên nhân của Khổ), Diệt đế (sự chấm dứt khổ). Đạo đế (con đường để diệt khổ, là Niết bàn).

* Trang 205 *
device

Niệm tâm của vị ấy được xác lập với ý nghĩ: “Có đối tượng tâm thức đây” đến mức cần thiết đủ cho sự hiểu biết và chú tâm như thế, và vị ấy sống tự tại và không chấp trước vào một thứ gì trong cuộc đời. Này các Tỳ kheo! Một Tỳ kheo sống mà quán đối tượng tâm thức trong tâm thức về Tứ đế như thế đấy.
Thực vậy, này các Tỳ kheo, vị nào tu tập Bốn niệm xứ này, theo cách này, trong bảy năm, vị ấy có thể chứng một trong hai quả vị sau: Quả vị Chánh trí (Thánh quả) ngay trong kiếp này đây hoặc quả vị bất hoàn (28) nếu còn đôi chút dư báo trong hiện tại.
Này các Tỳ kheo, theo cách này, trong sáu năm…, trong năm năm…, bốn năm…, ba năm…, hai năm…, một năm, vị ấy cũng có thể chứng một trong hai quả vị sau đây: Quả vị Chánh trí ngay trong kiếp này đây, hoặc quả vị Bất hoàn, nếu còn đôi chút dư báo trong hiện tại.
Này các Tỳ kheo, đừng nói chi đến một năm. Vị nào tu tập Bốn niệm xứ này, theo cách này trong bảy tháng…, trong sáu tháng…, trong năm tháng…, trong bốn tháng…, trong ba tháng…, trong hai tháng…, trong một tháng…, nửa tháng, vị ấy cũng có thể chứng một trong hai quả vị sau: Quả vị Chánh trí ngay trong kiếp này đây, hoặc quả vị Bất hoàn, nếu còn đôi chút dư báo trong hiện tại.

* Trang 206 *
device

Này các Tỳ kheo! Đứng nói chi đến nửa tháng. Vị ấy tu tập Bốn niệm xứ này, theo cách này, trong một tuần, vị ấy cũng có thể chứng một trong hai quả vị sau đây: Quả vị Chánh trí ngay trong kiếp này đây, hoặc quả vị Bất hoàn, nếu còn đôi chút dư báo trong hiện tại.
Vì như thế nên Ta nói: “ Này các Tỳ kheo! Đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sinh, thắng vượt phiền muộn bi thương, diệt trừ khổ đau, sầu não, đạt đến chánh đạo, chứng đắc Biết bàn, đó là Bốn niệm xứ…”.
Thế Tôn thuyết dạy như thế, các vị Tỳ kheo hoan hỷ thọ trì lời dạy của Ngài.

* Trang 207 *
device

 
Satipaṭṭhàña Trái Tim Của Thiền Định Phật Giáo